Άγαλμα

Από την Live-Pedia.gr

Μετάβαση σε: πλοήγηση, αναζήτηση

ΤΟ άγαλμα, λέξη που παράγεται από το ρήμα αγάλλομαι = χαίρω, ευχαριστιέμαι, είναι κυρίως το ομοίωμα ανθρώπου ολόγλυφο, καμωμένο από ύλη λίγο σκληρή (ξύλο, πηλό, πωρόλιθο, μάρμαρο, χαλκό κ.ά.). Οι αρχαίοι χρησιμοποιούσαν τη λέξη όχι μόνο για τα έργα της γλυπτικής που παρίσταναν μορφές ζωντανών όντων, αλλά και για άλλα έργα τέχνης, που και αυτά προκαλούσαν την αγαλλίαση της ψυχής. Άγαλμα π.χ. γι` αυτούς ήταν και μια ραψωδία του Ομήρου ή ένα χορικό του Σοφοκλή. Πέρα όμως από τη μεταφορική αυτή σημασία, η λέξη "άγαλμα" σήμαινε ειδικά το γλυπτό έργο που παρίστανε τη μορφή ενός θεού ή μιας θεάς. Αν το έργο ήταν ξύλινο, το έλεγαν ξόανο. Τα γλυπτά έργα που παρίσταναν μορφές ηρώων ή άλλων ένδοξων ανδρών, τα ονόμαζαν ανδριάντες, ενώ εκείνα που παρίσταναν ζώα τα ονόμαζαν προτομές. Σήμερα λέμε προτομή το γλυπτό εκείνο που παριστάνει μόνο το στήθος και το κεφάλι του θεού ή του ήρωα.

Τα πρώτα ελληνικά αγάλματα

Στην Ελλάδα πρωτοφτιάχτηκαν ομοιώματα ανθρώπου σε πολύ παλιά εποχή (3000 π.Χ.). Αυτά ήταν μικρά σε μέγεθος αγαλματάκια 10 - 15 εκ., μαρμάρινα, πήλινα ή κοκάλινα και παρίσταναν γυμνές και παχύσαρκες γυναίκες. Ήταν τις πιο πολλές φορές ομοιώματα της "θεάς φύσης", της πρώτης θεάς των ανθρώπων. Για δυόμισι χιλιάδες χρόνια πάνω - κάτω οι Έλληνες δεν κατασκεύαζαν παρά μόνο τέτοια ειδώλια (αγαλματάκια), αν εξαιρέσει κανείς τις "θεές των φιδιών", δύο πολύτιμα κρητικά αγαλματάκια που βρέθηκαν στην Κνωσό (32 εκ. ύψος). Στην αρχή τα αγαλματάκια αυτά παρίσταναν γυναίκες όρθιες, σπανιότερα καθιστές ή με παιδί στην αγκαλιά και ήταν ολότελα άτεχνα, χοντροφτιαγμένα και αφύσικα. Είχαν τα χέρια κολλημένα στο σώμα και κοίταζαν ίσια εμπρός. Μόλις ο άνθρωπος θεοποίησε τις δυνάμεις της φύσης και έδωσε στους θεούς του ανθρώπινη μορφή, αισθάνθηκε την ανάγκη να τους κάνει είδωλα και να τα λατρεύει. Από τα αρχαιότερα αγάλματα θεών είναι τα ξόανα, που τα έφτιαχναν από ξύλο. Ήταν δηλαδή κορμοί δέντρων έντεχνα σκαλισμένοι, βαμμένοι και ντυμένοι με διάφορα υφάσματα. Αργότερα το ξύλο αντικαταστάθηκε με τον πωρόλιθο και κατά τον 6ο αι. π.Χ. γενικεύτηκε η χρήση του μαρμάρου. Την ίδια εποχή τελειοποιήθηκε και η αγαλματοποιία με χυτό χαλκό, ενώ πριν τα χάλκινα αγάλματα γίνονταν με σφυρηλάτηση χάλκινων πλακών πάνω στο ξόανο. Η αγαλματοποιία εξελίχτηκε πολύ. Τα χέρια ελευθερώθηκαν από το κορμί, το σώμα απέκτησε τις φυσικές του αναλογίες, το πρόσωπο πήρε έκφραση, το είδωλο έχει πια κίνηση, ζωντάνια, φυσικότητα.

Η τέχνη των αγαλμάτων στους άλλους λαούς

Πολύ πριν από τους Έλληνες οι ανατολικοί λαοί γνώριζαν την τέχνη των αγαλμάτων. Οι Βαβυλώνιοι, οι Ασσύριοι, οι Ινδοί, οι Αιγύπτιοι παρίσταναν τους θεούς τους με αγάλματα. Από τα λίγα έργα που άφησαν οι λαοί αυτοί βλέπουμε πως η τέχνη τους δεν έχει τίποτε αξιόλογο να παρουσιάσει. Οι Αιγύπτιοι όμως ανέπτυξαν σε πολύ ανώτερο βαθμό την τέχνη της γλυπτικής. Τα αγάλματά τους αποτελούσαν αρχιτεκτονικά συμπληρώματα και ακολουθούσαν ορισμένους κανόνες. Όρθια ή καθιστά, είχαν στάση μετωπική, δηλαδή η γραμμή που αρχίζει από τη μέση του μετώπου περνά από τη μύτη, τη σπονδυλική στήλη και το υπογάστριο και ήταν κάθετη στο επίπεδο όπου βρισκόταν το άγαλμα. Οι Εβραίοι δεν ασχολήθηκαν καθόλου με τη γλυπτική, για λόγους θρησκευτικούς. Τα ελληνικά αγάλματα, κατά τον 7ο και 6ο αι., παρουσιάζουν έντονη την επίδραση της αιγυπτιακής γλυπτικής. Σιγά σιγά όμως η τεχνοτροπία άλλαξε. Το άγαλμα έχασε την ακαμψία του και πήρε τη φυσική στάση του σώματος.

Κλασική εποχή

Μετά τους Μηδικούς πολέμους (480 π.Χ.), που μετέβαλαν την Αθήνα σε συντρίμμια, συγκεντρώθηκαν όλοι οι μεγάλοι Έλληνες καλλιτέχνες για να ξαναφτιάξουν ό,τι κατέστρεψαν οι επιδρομείς. Μακριά από τους τύπους και τους τεχνικούς κανόνες, με οδηγό μόνο τη φύση και την πλούσια ποιητική τους φαντασία, ανέβασαν την ελληνική γλυπτική σε ύψη αθώρητα. Είναι η εποχή του Φειδία και των μαθητών του, που λάτρεψαν την ιδανική ομορφιά του ανθρώπινου κορμιού και με τη σμίλη τους έδωσαν αθάνατα έργα τέχνης. Ένα από τα έργα της αρχής της περιόδου αυτής είναι το χάλκινο άγαλμα του "Ηνίοχου", που φαίνεται πως ανήκε σε άρμα, το οποίο πρόσφερε για ανάμνηση κάποιας νίκης του στον Απόλλωνα των Δελφών ο τύραννος της Γέλας Πολύζαλος, αδερφός των τυράννων των Συρακουσών Γέλωνα και Ιέρωνα. Θαυμάσιος είναι και ο "Δισκοβόλος του Μύρωνα", επίσης χάλκινος με σγουρά μαλλιά και συμπαθητική έκφραση μορφής. Αλλά την εποχή αυτή τη λάμπρυναν τα αγάλματα του Φειδία, που τα σμίλεψε ο ίδιος: το κολοσσιαίο άγαλμα της "Προμάχου" Αθηνάς που, καθώς έλεγαν, η επίχρυση μύτη του δόρατός του φαινόταν από το Σούνιο, και τα χρυσελεφάντινα αγάλματα της Αθηνάς Παρθένου, ύψους 12 μέτρων, και του Δία της Ολυμπίας.

Αργότερα ο Λύσιππος, ο Πραξιτέλης, ο Σκόπας κ.ά. φιλοτέχνησαν έργα εφάμιλλα με τα πρώτα. Κατά τους ελληνιστικούς χρόνους δημιουργούνται αριστουργήματα, όπως: η "Νίκη της Σαμοθράκης", η "Αφροδίτη της Μήλου", ο "Θνήσκων Γαλάτης", το σύμπλεγμα του Λαοκόοντα κ.ά. Οι Ρωμαίοι μετέφεραν πολλά ελληνικά αγάλματα στη Ρώμη. Με τα δικά τους έργα τίμησαν θεούς προστάτες, στρατηγούς νικητές και ρήτορες μεγαλόστομους, που τους έπλασαν όλους επιβλητικούς, τέτοιους που ταίριαζαν στους κυρίαρχους όλου του κόσμου. Οι Βυζαντινοί δεν ανέπτυξαν την αγαλματοποιία, γιατί το απαγόρευε η Ορθόδοξη Εκκλησία. Η καθολική όμως Εκκλησία δημιούργησε μια πλούσια ποικιλία θρησκευτικών γλυπτών και αγαλμάτων.

Νέα ακμή γνώρισε η αγαλματοποιία όταν άρχισε στη Δύση η Αναγέννηση (15ος - 16ος αι.). Μεγάλοι καλλιτέχνες, γίγαντες του πνεύματος, όπως ο Μιχαήλ Άγγελος, ο Λεονάρντο ντα Βίντσι κ.ά., σκάλισαν θαυμάσια αγάλματα, που ξεχωρίζουν για το μέγεθος, τη μεγαλοπρέπεια, τη δύναμη και τη ζωντάνια τους. Στις 4 Ιουλίου 1884 η Γαλλική κυβέρνηση δώρισε στους Αμερικανούς, το Άγαλμα της Ελευθερίας.


Εικόνα:Lp-stamp-line.gif
LivePedia.gr :: Η Ελληνική Ελεύθερη Εγκυκλοπαίδεια



H LivePedia.gr είναι μια ελεύθερη εγκυκλοπαίδεια που αναπτύσσεται χάρη στην εθελοντική προσπάθεια των χρηστών της.
Όλοι μπορούν να δημιουργήσουν νέα λήμματα ή να βελτιώσουν και να διορθώσουν λήμματα που ήδη υπάρχουν.

Ακολουθήστε τη LivePedia.gr στο Twitter


Προσωπικά εργαλεία
LivePedia στο iPhone
Χορηγός Φιλοξενίας Διακομιστή
*σημείωση
  • Εάν παρατηρήσετε κάποια διαφήμιση που δεν ταιριάζει εδώ, παρακαλούμε σημειώστε τη διεύθυνση στην οποία οδηγεί και ενημερώστε μας με email στο livepedia@gmail.com.