Αμπέλι

Από την Live-Pedia.gr

Μετάβαση σε: πλοήγηση, αναζήτηση
Το Αμπέλι ή κλήμα, είναι η καλλιέργεια του θαμνώδους φυτού που ανήκει στην οικογένεια των αμπελιδών και στην τάξη των ρηνωδών. Η λέξη προσδιορίζει κυρίως την έκταση γης, όπου καλλιεργείται το φυτό "άμπελος η οινοφόρος", αλλά και το ίδιο το φυτό ή και τις συστάδες του.
Αμπελώνας
Αμπελώνας

Πίνακας περιεχομένων

Προέλευση

Προέρχεται, όπως φαίνεται, από τον Καύκασο ή την Αρμενία. Καλλιεργείται και στα πιο ποικίλα κλίματα, όμως ευνοϊκότερα εδάφη για την καλλιέργειά του είναι τα μεσογειακά κράτη, Μ. Ασία, Ελλάδα, Ιταλία, Ισπανία και προπάντων η Γαλλία, η οποία είναι πρώτη στην παραγωγή αμπελουργικών προϊόντων. Ονομαστά είναι τα κρασιά του Μονπελιέ, του Μπορντό και οι γαλλικές σαμπάνιες.

Η ελληνική μυθολογία αναφέρει ότι το έφερε στην Ελλάδα ο Θεός Διόνυσος, που δίδαξε στους ανθρώπους τα μυστικά της καλλιέργειάς του. Σήμερα το αμπέλι είναι διαδομένο σε ολόκληρη την εύκρατη ζώνη.

Περιγραφή

Είναι θάμνος αναρριχώμενος, με ξυλώδεις διακλαδώσεις. Τα φύλλα του είναι μεγάλα, παλαμοειδή με 3-5 λοβούς ακέραιους ή οδοντωτούς. Στους νεαρούς βλαστούς έχει έλικες, με τους οποίους και στηρίζεται πάνω σε άλλα δέντρα ή σε πασσάλους. Τα λουλούδια του είναι μικρά και σχηματίζουν λοβοειδείς ταξιανθίες ή βότρεις.

Αμπέλι
Αμπέλι
Η ρίζα του φυτού διεισδύει βαθιά στη γη, όπου υπάρχει αρκετή υγρασία. Έχει αρκετές διακλαδώσεις στα πλάγια. Οι βαθιές ρίζες κάνουν το φυτό να αντέχει στην καλοκαιρινή ξηρασία. Αλλά και στις παγωνιές του χειμώνα αντέχει το φυτό, γιατί το κρύο δε φτάνει στα βαθιά στρώματα.

Ο βλαστός του, που αλλιώς λέγεται κούρβουλο, έχει πάχος όσο το μπράτσο ανθρώπου. Εξωτερικά έχει χρώμα κεραμιδί και πιο μέσα πρασινωπό. Είναι ανώμαλος και έχει σε διάφορα σημεία γόνατα. Στο είδος των κληματαριών που καλλιεργούμε γίνεται και πολύ ψηλός. Αναρριχάται και διακλαδίζεται σε μεγάλο ύψος.

Τα κλαδιά του αμπελιού είναι λεπτά, με κόμπους και μακριά. Όταν είναι φρέσκα, είναι τρυφερά και έχουν πολλούς χυμούς. Με την πάροδο του χρόνου γίνονται ξυλώδη. Τα νεαρά κλαδιά που βγαίνουν από τα μάτια λέγονται κλήματα. Για να μπορούν τα κλαδιά να κρατηθούν όρθια, το αμπέλι έχει βλασταράκια σαν κλωστές, που στο άκρο τους σχίζονται στα δύο. Τα βλασταράκια αυτά λέγονται έλικες ή ψαλίδια. Οι έλικες, όταν συναντήσουν ένα λεπτό υποστήριγμα, τυλίγονται γύρω του και τραβούν κοντά τους όλο τον κλάδο. Έτσι ο κλάδος στερεώνεται. Οι έλικες εκφύονται απέναντι από τα φύλλα.

Τα άνθη αποτελούν ταξιανθία, που λέγεται βότρυς, και βγαίνουν πάνω στους κόμπους, στην αντίθετη πλευρά από τα φύλλα. Είναι μικρά, ακτινωτά, αρσενικά, θηλυκά ή ερμαφρόδιτα. Έχουν μικρό κάλυκα και στεφάνη με 5 πέταλα ενωμένα στην κορυφή, που αποτελούν ένα είδος καλύπτρας. Μεταξύ των πετάλων και των στημόνων υπάρχουν 5 νεκταροφόροι αδένες. Η μυρωδιά του γλυκού αυτού χυμού κάνει τα έντομα να τα επισκέπτονται. Έτσι γίνεται η επικονίαση και στη συνέχεια η γονιμοποίηση. Πολλές φορές όμως οι στήμονες μόνοι τους απλώνονται, λυγίζουν και η γύρη τους ακουμπά στον ύπερο ενός κοντινού λουλουδιού. Η γύρη τότε κολλά στην κορυφή του ύπερου και απορροφάται από αυτόν.

Καρπός

Ο καρπός του ονομάζεται σταφύλι και αποτελείται από πολλές ρώγες που σχηματίζουν τσαμπιά. Οι ρώγες έχουν διάφορα σχήματα που αρχίζουν από το στρογγυλό και φτάνουν να γίνονται μακριές, όπως συμβαίνει με την ποικιλία των σταφυλιών
Σταφύλι
Σταφύλι
"αετονύχι".

Το χρώμα της είναι διαφορετικό και εξαρτάται από το είδος και την ποικιλία του αμπελιού. Υπάρχουν ποικιλίες που οι ρώγες τους έχουν χρώμα μαύρο, κόκκινο, άσπρο, κίτρινο, ροζ κλπ. Ακόμη το μέγεθος της ρώγας διαφέρει από ποικιλία σε ποικιλία και από είδος σε είδος.

Γενικό χαρακτηριστικό της ρώγας όλων των ειδών και των ποικιλιών είναι η "πάχνη" με την οποία καλύπτεται, που είναι αδιάφανη και είναι από ουσία που μοιάζει με κερί. Οι ρώγες αποτελούνται από το εξωτερικό περίβλημα, ενώ το εσωτερικό αποτελείται από σαρκώδη ουσία. Η σαρκώδης ουσία, ανάλογα με το είδος του σταφυλιού και την ποικιλία, είναι λιγότερο ή περισσότερο νερουλή. Στο εσωτερικό της σαρκώδους ουσίας υπάρχουν, σε μερικές ποικιλίες 2- 4 κουκούτσια που αποτελούν και τα σπέρματα του αμπελιού. Σε πολλές ποικιλίες όπως η σταφίδα (σουλτανίνα), τα σπέρματα δεν υπάρχουν.

Ποικιλίες

Υπάρχουν πάρα πολλές ποικιλίες που γενικά χωρίζονται σε δύο μεγάλες κατηγορίες

  • στις επιτραπέζιες και
  • σε εκείνες από τις οποίες παράγεται μούστος για κρασί.

Αυτό φυσικά δε σημαίνει ότι οι ποικιλίες που προορίζονται για κρασί δεν μπορούν να χρησιμοποιηθούν και σαν επιτραπέζιες. Δύσκολα όμως μπορεί να γίνει το αντίθετο. Ακόμη υπάρχουν και ποικιλίες και κυρίως από την κατηγορία των επιτραπέζιων, που τα σταφύλια τους αποξηραίνονται και γίνονται σταφίδα.

Φροντίδα

Έχουν αναπτυχθεί πολλά συστήματα στήριξης για τα αναρριχώμενα φυτά. Κάθε σύστημα στήριξης βασίζεται στον τύπο κλαδέματος που ακολουθείται και που είναι διαφορετικός από χώρα σε χώρα, αλλά απαιτεί και διαφορετικό τύπο κλαδέματος το κάθε είδος και η κάθε ποικιλία. Ακόμη η στήριξη είναι άμεσα συνδεμένη και με το βαθμό εκμηχάνισης που υπάρχει σε κάθε χώρα.

Στη Γαλλία και γενικά στις βορειότερες ευρωπαϊκές χώρες, όπου η αμπελουργία χαρακτηρίζεται σε μεγάλο βαθμό από εκμηχάνιση, η στήριξη γίνεται κυρίως σε σύρματα που, κατά διαστήματα, στηρίζονται σε κολώνες σιδερένιες ή από μπετόν.

Σταφίδα
Σταφίδα
Στην Ιταλία, σε μερικές περιοχές όπου το έδαφος είναι πετρώδες, τα αφήνουν να σέρνονται κάτω στη γη. Στην Κρήτη οι επιτραπέζιες ποικιλίες στηρίζονται πάνω σε "κρεβατίνες". Αυτό άλλωστε είναι και χαρακτηριστικό για όλη την Ελλάδα, όπου καλλιεργούνται επιτραπέζιες ποικιλίες. Οι ποικιλίες που χρησιμοποιούνται για κρασί ή για σταφίδα έχουν μικρό κορμό και το κλάδεμα γίνεται έτσι, ώστε το φυτό να μη δημιουργήσει μεγάλα κλαδιά.

Έτσι η στήριξη γίνεται πιο απλή και χρησιμοποιούνται ή διχαλωτά ξύλα ή καλάμια, στα οποία όμως πρέπει να δεθούν τα φυτά. Σήμερα μόνο στην Ελλάδα καλλιεργούνται πάνω από 240 ποικιλίες αμπελιού, από τις οποίες οι 170 είναι για την παραγωγή μούστου, 2 για την παραγωγή ξερής σταφίδας (η σουλτανίνα και η σταφιδάμπελος), ενώ οι υπόλοιπες χρησιμοποιούνται για την παραγωγή επιτραπέζιων σταφυλιών. Τα τελευταία χρόνια η σταφιδάμπελος, που καλλιεργούνταν κυρίως στην περιοχή της Μεσσηνίας, της Ηλείας και της Κορινθίας, συνεχώς παρουσιάζει όλο και πιο μειωμένη καλλιέργεια.

Το αμπέλι απαιτεί μια συνεχή σχεδόν φροντίδα και παρουσία στο χωράφι. Την άνοιξη γίνεται το κλάδεμα, για να ακολουθήσει αμέσως μετά το σκάψιμο. Κατόπιν γίνονται τα διάφορα ραντίσματα με διάλυμα από θειοχαλκό, το θειάφισμα κλπ. Το αμπέλι παρουσιάζει μεγάλη ευπάθεια σε μερικές αρρώστιες, όπως είναι ο περονόσπορος, το ωίδιο κλπ. Για το λόγο αυτό το ράντισμα πρέπει να γίνεται συχνά.

Καταστροφικοί αποβαίνουν για τα αμπέλια οι ανοιξιάτικοι πάγοι και τα χιόνια, καθώς και το χαλάζι. Ακόμη η υγρασία και οι συνεχείς βροχές την άνοιξη και την εποχή που πλησιάζει η συγκομιδή.

Τα τελευταία χρόνια τα αμπέλια σε όλο τον κόσμο και στην Ελλάδα φυσικά προσβάλλονται από φυλλοξήρα. Για το λόγο αυτό, τα τελευταία ιδιαίτερα χρόνια, έχει αρχίσει το μπόλιασμα των κλημάτων πάνω σε αμερικανική ποικιλία αμπελιών, που προσβάλλεται μεν από φυλλοξήρα, αλλά δεν προκαλεί τόσο μεγάλες καταστροφές, όπως στα κοινά αμπέλια.

Πολλαπλασιασμός

Πολλαπλασιάζεται κυρίως με μοσχεύματα και μερικές φορές με καταβολάδες. Για τον πολλαπλασιασμό με μοσχεύματα, κόβουν ένα κλαδί από κλήμα ενός χρόνου, που να έχει αρκετά "μάτια". Το βυθίζουν στη γη τον Ιανουάριο ή το Φεβρουάριο, αφήνοντας έξω από το χώμα ένα - δύο μάτια και τρία - τέσσερα μέσα στο χώμα. Σε λίγο διάστημα ριζώνει και βγάζει κλαδιά. Για τις καταβολάδες, ανοίγουν λάκκο στο χώμα, λυγίζουν το κλαδί και το καμπύλωμα το θάβουν στο χώμα. Φροντίζουν, ώστε το θαμμένο τμήμα να έχει μερικά μάτια. Αφήνουν να εξέχει η άκρη του κλαδιού και μετά από δύο - τρία χρόνια η καταβολάδα κόβεται από το αμπέλι και αποτελεί νέο φυτό. Με σπέρματα δε γίνεται πολλαπλασιασμός, γιατί τα φυτά επανέρχονται στο άγριο είδος.

Έδαφος-καλλιέργεια

Δεν είναι πολύ απαιτητικό στο έδαφος. Ευδοκιμεί σε οποιασδήποτε σύστασης έδαφος. Δεν υπάρχει λοιπόν κανένας λόγος να δεσμεύει πλούσια εδάφη. Εξάλλου στα πλέον ακατάλληλα εδάφη για άλλες καλλιέργειες, όπως είναι τα πετρώδη, χαλικώδη, ασβεστούχα κ.ά., παράγονται τα καλύτερα προϊόντα από άποψη ποιότητας. Όταν πέφτουν τα φύλλα το φθινόπωρο, οι γεωργοί ανοίγουν λάκκους στη ρίζα του φυτού και του ρίχνουν λίπασμα. Αυτό λέγεται ξελάκκωμα. Αργότερα το κλαδεύουν, το καθαρίζουν, το σκάβουν πολύ βαθιά, για να αερίζεται η ρίζα του. Γενικά το αμπέλι χρειάζεται μεγάλη περιποίηση και τέχνη, καθώς και βαθύ σκάψιμο.

Ασθένειες

Προσβάλλεται από διάφορες ασθένειες. Από άποψη σημασίας και συχνότητας προσβολής στην πρώτη γραμμή έρχονται ο περονόσπορος, το ωίδιο και η φυλλοξήρα.

Γενικά οι ασθένειες κατατάσσονται στις εξής κατηγορίες:

Μυκητολογικές

οι οποίες οφείλονται σε φυτικά παράσιτα (μύκητες και μικρομύκητες), όπως ο περονόσπορος που είναι η πιο φοβερή ασθένεια. Οφείλεται σε μικρομύκητα που προσβάλλει όλα τα τρυφερά φύλλα. Το ωίδιο είναι επίσης μύκητας, που διαδίδεται γρήγορα. Άλλες είναι η σηψιριζία, η καπνιά, ο άνθρακας κ.ά.

Εντομολογικές

όπως η φυλλοξήρα. Είναι μικρό έντομο της τάξης των ημίπτερων. Δε φαίνεται με γυμνό μάτι. Προσβάλλει τα φύλλα και τις ρίζες. Το φυτό δε θεραπεύεται. Υπάρχουν και άλλες πολλές εντομολογικές, καθώς και μικροβιακές ασθένειες.

Χρησιμότητα

Είναι από τα πλέον χρήσιμα φυτά. Μας δίνει τα νωπά επιτραπέζια σταφύλια, που είναι εύγευστα και πολύ θρεπτικά. Επίσης, όταν τα στύβουμε, βγαίνει ο μούστος, που γίνεται κρασί. Το κρασί, όταν πίνεται σε μικρή ποσότητα, είναι πάρα πολύ ωφέλιμο.

Από τα σταφύλια γίνεται γλυκό, πολύ θρεπτικό για τα παιδιά. Από τις φλούδες που μένουν στα πατητήρια βγάζουν με απόσταξη το τσίπουρο και το οινόπνευμα. Το ούζο βγαίνει από την απόσταξη του κρασιού. Τα σταφύλια που δεν έχουν κουκούτσια ξεραίνονται σε ειδικά αλώνια και γίνονται σταφίδα. Καλύτερη σταφίδα είναι η μαύρη, που λέγεται και κορινθιακή, καθώς και η ξανθή, που λέγεται σουλτανίνα.


Εικόνα:Lp-stamp-line.gif
LivePedia.gr :: Η Ελληνική Ελεύθερη Εγκυκλοπαίδεια



H LivePedia.gr είναι μια ελεύθερη εγκυκλοπαίδεια που αναπτύσσεται χάρη στην εθελοντική προσπάθεια των χρηστών της.
Όλοι μπορούν να δημιουργήσουν νέα λήμματα ή να βελτιώσουν και να διορθώσουν λήμματα που ήδη υπάρχουν.

Ακολουθήστε τη LivePedia.gr στο Twitter


Προσωπικά εργαλεία
LivePedia στο iPhone
Χορηγός Φιλοξενίας Διακομιστή
*σημείωση
  • Εάν παρατηρήσετε κάποια διαφήμιση που δεν ταιριάζει εδώ, παρακαλούμε σημειώστε τη διεύθυνση στην οποία οδηγεί και ενημερώστε μας με email στο livepedia@gmail.com.