Από την Live-Pedia.gr

Ο Ανδρέας Καρκαβίτσας, μεγάλος Έλληνας συγγραφέας και λογοτέχνης, εθνικιστής με βαθύ πατριωτισμό από τον οποίο εμπνέονταν διαρκώς, γεννήθηκε το 1866 στα Λεχαινά Ηλείας και πέθανε στις 22 Οκτωβρίου 1922 στο σπίτι του στο Μαρούσι Αττικής, από καρκίνο του λάρυγγα ή σύμφωνα με άλλη πηγή ^[1] στις 24 Οκτωβρίου 1922 από φυματίωση και τάφηκε στο νεκροταφείο του Αμαρουσίου. Ελάχιστες ημέρες, μόλις δέκα, πριν το τέλος της ζωής του παντρεύτηκε ^[2] με τη σύντροφο των τελευταίων του χρόνων, τη Δέσποινα Σωτηρίου.

Πίνακας περιεχομένων 1 Βιογραφία 1.1 Σπουδές 1.2 Δημοσιογράφος 1.3 Κοινωνική δράση 1.3.1 Στρατιωτική θητεία 1.3.2 Υγειονομικός γιατρός 1.3.3 Εκπαιδευτικά βιβλία 1.4 Βραβεύσεις 1.5 Μεταθανάτιες τιμές 2 Ιατρική & Πολιτική δράση 3 Λογοτεχνία 3.1 Εργογραφία 4 Εξωτερικές συνδέσεις 5 Παραπομπές

Βιογραφία

Ο πατέρας του Δημήτριος Καρκαβίτσας εγκαταστάθηκε το 1860 στα Λεχαινά και το 1864 παντρεύτηκε με τη Λεχαινιώτισσα Άννα Βασιλείου Σκαλτσά. Ήταν ο πρωτότοκος γιος τους και απέκτησαν δέκα ακόμη παιδιά από τα οποία επέζησαν τα εννέα, τέσσερις αδερφοί, μεταξύ τους το 1871 ο Κωνσταντίνος κατοπινός διηγηματογράφος, και τέσσερις αδερφές του. Στην Πάτρα ως μαθητής του Γυμνασίου, γνωρίστηκε με την Ιολάνθη Βασιλειάδη, που αποτέλεσε έναν άτυχο έρωτα που σημάδεψε τη ζωή του και από τη μορφή της οποίας εμπνεύστηκε την ηρωίδα για το διήγημά του «Η Λυγερή».

Στις αρχές του 1895 βρέθηκε ξανά στη γενέτειρά του, όπου σκέπτονταν να εργαστεί ως γιατρός και να πολιτευτεί. Στο διάστημα από τις 18 Μαΐου έως τις 15 Νοεμβρίου 1995 εργάστηκε ως γιατρός στην Άμπλιανη της Ευρυτανίας.

Σπουδές

Το 1870 γράφηκε στο Δημοτικό σχολείο και το Σεπτέμβριο ^[3] του 1878 έχοντας στα χέρια του το απολυτήριο του σχολαρχείου των Λεχαινών, γράφηκε στο Α΄Γυμνάσιο Πατρών, ενώ το 1879 αρρώστησε και διέκοψε την παρακολούθηση των μαθημάτων για ένα εξάμηνο. Στο Γυμνάσιο Πατρών μελέτησε ελληνική μυθολογία και λογοτεχνία, κυρίως τους Επτανήσιους και τους πεζογράφους της Α' Αθηναϊκής Σχολής και το 1882 αποφοίτησε.

Γράφτηκε το 1883, στην Ιατρική Σχολή του Πανεπιστημίου Αθηνών, απ' όπου πήρε στις παραμονές των Χριστουγέννων του 1888 πήρε το πτυχίο του με βαθμό λιαν καλώς και στις 20 Iαvoυαρίου 1891, ύστερα από επιτυχείς εξετάσεις, πήρε την άδεια άσκησης του ιατρικού λειτουργήματος. Την ίδια περίοδο γνώρισε τον Κωστή Παλαμά, το Γρηγόριο Ξενόπουλο και τον Κώστα Χατζόπουλο και παράλληλα με τις σπουδές του άρχισε να ασχολείται με την λογοτεχνία.

Δημοσιογράφος

Ταξίδεψε από τις 12 Οκτωβρίου έως τις 11 Νοεμβρίου 1886 στη Ζάκυνθο. Από τον Ιούλιο μήνα με το ψευδώνυμο «Πέτρος Αβράμης» στέλνει ανταποκρίσεις από τα Λεχαινά στη «Νέα Εφημερίδα » Αθηνών, ενώ ήδη από τις 12 Οκτωβρίου, είχε τελειώσει και έστειλε το έργο του «Ο Αφωρεσμένος» προκειμένου να δημοσιευτεί.

Το 1887 έστειλε ανταποκρίσεις από την ιδιαίτερη πατρίδα του στη «Νέα Εφημερίδα», χρησιμοποιώντας το ψευδώνυμο «Πέτρος Αβράμης». Το 1888 ο Ψυχάρης δημοσίευσε το έργο του «Το ταξίδι μου», και ταξίδεψε στην Παρνασσίδα και τη Δωρίδα.

Στις 23 Απριλίου 1888, την ημέρα του Μεγάλου Σαββάτου, ταξίδεψε για ένα μήνα, στη Δωρίδα και Παρνασσίδα, όπου αρρώστησε. Στα τέλη Ιουλίου 1889 φιλοξενήθηκε στο Αγρίνιο από τον Κώστα Χατζόπουλο και στη συνέχεια πήγε στο πατρικό του στα Λεχαινά, όπου παρέμεινε ως τις 21 Αυγούστου και άρχισε το γράψιμο του έργου του «Η Λυγερή», η δημοσίευση του οποίου άρχισε στις 8 Απριλίου 1890, στην εφημερίδα «Εστία».

Το 1891 περιέγραψε στο περιοδικό «Εστία», τις εντυπώσεις του και αναφέρθηκε σε μια σειρά από ρεμπέτικα τραγούδια της καθημερινότητας των φυλακισμένων, τα οποία τραγουδούσαν στις φυλακές Παλαμιδίου στο Ναύπλιο.

Δημοσίευσε το 1894, τις εντυπώσεις του από την επίσκεψή του στις φυλακές του Ναυπλίου και την ίδια χρονιά έγινε μέλος στην «Εθνική Εταιρεία», ενώ το 1895 εργάστηκε ως γιατρός στην Άμπλιανη του νομού Ευρυτανίας.

Περιόδευσε στη το 1909 Θεσσαλία και στη διάρκεια της περιοδείας του επισκέφθηκε στη Σκιάθο τον Αλέξανδρο Παπαδιαμάντη και επιστρέφοντας το 1910 ήταν από τα Ιδρυτικά μέλη του «Εκπαιδευτικού Ομίλου».

Κοινωνική δράση

Στρατιωτική θητεία

Κατατάχθηκε στο στρατό στις 8 Φεβρουαρίου 1889, ως έφεδρος δόκιμος γιατρός στο Μεσολόγγι. Στις αρχές Απριλίου 1889, προήχθη σε Έφεδρο Ανθυπίατρο και μετατέθηκε στο Στρατιωτικό Φαρμακείο Αθηνών και στις 3 Ιουνίου 1889 μετατέθηκε στην Κέρκυρα, όπου υπηρέτησε ως τις 20 Mαΐoυ 1890, όταν μετατέθηκε στη Φρουρά του Μεσολογγίου. Τον επόμενο Μάιο μετατέθηκε στη Λάρισα και στις 23 Ιουνίου 1891 απολύθηκε από τις τάξεις του Στρατού.

Στη διάρκεια της θητείας του γνώρισε τις άθλιες συνθήκες ζωής της ελληνικής υπαίθρου, τις οποίες κατέγραψε σε μια σειρά οδοιπορικών σημειώσεων, που αξιοποίησε στη νουβέλα του «Ο Ζητιάνος».

Υγειονομικός γιατρός

Στις 20 Iαvoυαρίου, 1891, ύστερα από επιτυχείς εξετάσεις, πήρε την άδεια άσκησης του ιατρικού λειτουργήματος και στις 18 Μαίου 1892 προσλήφθηκε από την «Πανελλήνιο Ατμοπλοΐα» στο πλοίο «Αθήναι», με το οποίο ταξίδεψε στη Μεσόγειο, τη Μαύρη Θάλασσα, τα παράλια της Μικράς Ασίας και τον Ελλήσποντο και εργάστηκε ως τις 29 Δεκεμβρίου 1894 που διαλύθηκε η εταιρεία, ως υγειονομικός γιατρός.

Εκπαιδευτικά βιβλία

Το 1905 υπήρξε συνιδρυτής της εταιρείας «Η Εθνική Γλώσσα» και αγωνίστηκε για την καθιέρωση της κοινής νεοελληνικής γλώσσας γράφοντας διηγήματα στο περιοδικό «Νουμάς», ενώ το 1908 ήταν συνιδρυτής στη «Λαογραφική Εταιρεία» μαζί με το Νικόλαο Πολίτη.

Όταν πραγματοποιήθηκε η πρώτη εκπαιδευτική μεταρρύθμιση, έγραψε από το 1918 έως το 1920, σε συνεργασία με τον Επαμεινώνδα Παπαμιχαήλ, τρία Αναγνωστικά για το Δημοτικό Σχολείο, της Γ΄ τάξης με τίτλο «Στον καιρό του Μεγαλέξανδρου», της Δ΄ τάξης «Η πατρίδα μας» και Ε΄ τάξης «Διγενής Ακρίτας».

Βραβεύσεις

Βραβεύτηκε για το έργο του

• «Πάσχα στα πέλαγα», το 1898 στο διαγωνισμό της «Εστίας»,

τιμήθηκε με

• τον Αργυρό Σταυρό, το 1911.

Μεταθανάτιες τιμές

Πέντε χρόνια μετά το θάνατό του το 1927, τα οστά του μεταφέρθηκαν και τοποθετήθηκαν στον τάφο της οικογένειας στα Λεχαινά, όπου το 1935 συγκροτήθηκε επιτροπή που θα φρόντιζε για την ανέγερση της προτομής του. Τα αποκαλυπτήρια της προτομής, που ανεγέρθηκε στην πλατεία του Αγίου Δημητρίου όπου είναι ο ομώνυμος καθεδρικός ναός, έγιναν στις 29 Απριλίου 1939, από τον τότε πρωθυπουργό Ιωάννη Μεταξά, με ομιλητές τους Ευστάθιο Διασάκο, Σαράντη Σαραντόπουλο και Τάκη Δόξα.

Το 1971 ιδρύθηκε σωματείο «Μορφωτική Ένωση Λεχαινών ο Ανδρέας Καρκαβίτσας», η οποία εξέδωσε για 25 περίπου τεύχη, το τριμηνιαίο περιοδικό «Ανδρέας Καρκαβίτσας», ενώ από το 1972 καθιερώθηκε η ετήσια διοργάνωση εβδομάδας λόγου και τέχνης με την επωνυμία «Καρκαβίτσεια», όπου την Άνοιξη του 1973 στα «Καρκαβίτσεια 1973» ο Γεώργιος Βαλέτας παρουσίασε τα «Άπαντα» του συγγραφέα.

Το 1989 το πατρικό του σπίτι κηρύχθηκε διατηρητέο, ως ιστορικό μνημείο και ως έργο τέχνης, με απόφαση του Υπουργείου Πολιτισμού, ενώ το 1991 ιδρύθηκε η (αστική μη κερδοσκοπική), «Εταιρεία φίλων Μουσείου Ανδρέα Καρκαβίτσα» με στόχο τη δημιουργία του στο ισόγειο του πατρικού σπιτιού του, ιδιοκτησίας των κληρονόμων της αδελφής του Ευγενίας, χωρίς ουσιαστικό αποτέλεσμα.

Στις 21 Νοεμβρίου 1996 στο σπίτι όπου γεννήθηκε και έζησε μέρος της ζωής του, έγιναν τα αποκαλυπτήρια αναμνηστικής πλάκας. Το σπίτι βρίσκεται κοντά στην αγορά και αποτελεί αξιοθέατο της πόλης.

Το σπίτι του στην παραλία των Λεχαινών, γνωστό ως το σπίτι με τις πικροδάφνες, γκρεμίστηκε ^[4] στις 13 Ιουλίου 2011 από ανθρώπους του Συλλόγου Οικιστών, με απόφαση της γενικής τους συνέλευσης, καθώς όπως υποστήριξαν επρόκειτο για ένα ερείπιο-εστία μόλυνσης ^[5] για την περιοχή τους, μια ενέργεια που προκάλεσε αντιδράσεις στην τοπική κοινωνία.

Επίσης στις 21 Νοεμβρίου 1996, εγκαινιάστηκε προθήκη στη δημοτική βιβλιοθήκη της κωμοπόλεως και στις 11 Ιουνίου 2005, το Α΄ Δημοτικό Σχολείο Λεχαινών, ονομάστηκε «Ανδρέας Καρκαβίτσας».

Ιατρική & Πολιτική δράση

Τον Αύγουστο του 1896 κατατάχθηκε στο στρατό ως μόνιμος αξιωματικός και στις 11 Νοεμβρίου του ίδιου χρόνου πήρε το βαθμό του ανθυπιάτρου. Υπηρέτησε σε διάφορες φρουρές και περισσότερο στη Θεσσαλία, ενώ παράλληλα ανέπτυξε και εθνική δράση και έγινε μέλος της Εθνικής Εταιρείας και αγωνίστηκε μαζί της για την πραγματοποίηση της Μεγάλης Ιδέας, ενώ το 1897 πήγε εθελοντής στην επαναστατημένη Κρήτη.

Φλογερός πατριώτης, έγινε μέλος του Στρατιωτικού Συνδέσμου και το 1909, πήρε μέρος στο Κίνημα, ["Ανακαινιστική Κίνηση"], στο Γουδί, όμως στη συνέχεια μετατράπηκε σε αντίπαλο και σφοδρό πολέμιο του Ελευθέριου Βενιζέλου και ως γιατρός στον Α΄ Βαλκανικό Πόλεμο, συμμετέιχε στα ορεινά χειρουργεία.

Το 1916 όταν αντιτάχτηκε στο Βενιζελικό κίνημα της Εθνικής Αμύνης συνελήφθη, φυλακίστηκε και εξορίστηκε στη Γέρα Μυτιλήνης και στα Λεχαινά. Με τη σύλληψη του χάθηκαν για πάντα τα χειρόγραφα του μυθιστορήματος του «ο Αμαρτωλός» και αποτέλεσμα των περιπετειών του ήταν να εισαχθεί το 1917, άρρωστος από φυματίωση στο σανατόριο της Πεντέλης. Επανήλθε το 1920 στο στράτευμα, το 1921 έγινε γενικός αρχίατρος και το 1922 αποστρατεύτηκε με δική του αίτηση.

Λογοτεχνία

Η πρώτη του εμφάνιση στη λογοτεχνία έγινε το Μάρτιο του 1885, με το διήγημα «Η Ασήμω», που δημοσιεύτηκε στο περιοδικό «Εβδομάς». Είχε προαναγγείλει για το Δεκέμβριο του ίδιου χρόνου, την έκδοση της πρώτης του ποιητικής συλλογής με τίτλο «Απαρχαί», που τελικά δεν κυκλοφόρησε. Δημοσίευσε τα πρώτα του λαογραφικά κείμενα, διηγήματα, άρθρα, κριτικά και πολιτικοκοινωνικά κείμενα σε διάφορες εφημερίδες και περιοδικά, άλλοτε με το όνομά του και άλλοτε με ψευδώνυμα όπως Χλουμούτζης, Δήμος Πάλλας, Άλφα Κάππας και Πέτρος Αβράμης.

Η πεζογραφία του κινήθηκε αρχικά στα πλαίσια της ειδυλλιακής ηθογραφίας με αρκετά λαογραφικά στοιχεία και πέρασε προς τον ρεαλισμό με στοιχεία κοινωνικού προβληματισμού, με τα διηγήματα, η «Λυγερή» και ο «Ζητιάνος».

Εργογραφία

Σώθηκαν χειρόγραφα από ποιητικά και πεζά γραμμένα στην καθαρεύουσα, όμως το μεγάλο και σημαντικό μέρος του έργου του είναι στη δημοτική. Δημοσίευσε από το 1885 άρθρα, διηγήματα και νουβέλες σε αθηναϊκά περιοδικά και εφημερίδες, ενώ φρόντιζε ο ίδιος τις εκδόσεις των έργων του.

Έγραψε περισσότερα από ογδόντα διηγήματα και νουβέλες. Εκτός από τα σχολικά αναγνώσματα, που είναι αποτέλεσμα της συνεργασίας του με τον Νώντα Παπαμιχαήλ ή Έλατο,

δημοσίευσε τα βιβλία

• Ο «Αφορισμένος», [το 1888, βιβλίο με το οποίο επιβλήθηκε ως συγγραφέας],
• «Λυγερή», [αρχικά το 1889 και σε αυτόνομη έκδοση το 1896],
• «Νέοι Θεοί», [ηθογραφικό διήγημα το 1889 και άλλα διηγήματα που θα συμπεριληφθούν στη συλλογή «Παλιές αγάπες»],
• «Ζητιάνος», [το 1897, διασκευάστηκε και μεταδόθηκε τηλεοπτικά ^[6] από την, [Ε.Ρ.Τ.], «Ελληνική Ραδιοφωνία Τηλεόραση»],

Η νουβέλα δημοσιεύτηκε σε συνέχειες από τις 9 Απριλίου έως τις 8 Ιουνίου 1896, στην εφημερίδα «Εστία». Στηρίχτηκε στις ταξιδιωτικές του εντυπώσεις με τίτλο «Κράβαρα (Οδοιπορικοί σημειώσεις)», που δημοσίευσε το 1890 σε 12 συνέχειες στο περιοδικό «Εστία». Το Δεκέμβριο του 1892 αναγγέλθηκε από το περιοδικό, η παρουσίαση διηγήματος με τίτλο «Ο Κραβαρίτης» που δεν δημοσιεύτηκε ποτέ, λόγω των αντιδράσεων που προκλήθηκαν από τους ντόπιους.

• «O Αρχαιολόγος», [το 1904].

Το βιβλίο κατηγορήθηκε ^[7] τότε ως ανθελληνικό και αποσύρθηκε από την κυκλοφορία. Έχει αλληγορικό χαρακτήρα, περιγράφει τον παράλληλο βίο δύο νεοελλήνων από τους οποίους ο πρώτος είναι ελληνομανής και προγονολάτρης, ενώ ο δεύτερος κατανοεί την πραγματικότητα και βασίζει την ζωή του στις σύγχρονες συνθήκες και όχι στην ομιχλώδη αίγλη των προγόνων. Στο τραγικό τέλος του έργου ο παθιασμένος με την ελληνολατρεία πρωταγωνιστής σκοτώνεται καταπλακωμένος από ένα αρχαίο άγαλμα της θεάς Δόξας, που προσκυνούσε καθημερινά. Για το βιβλίο ο ίδιος είχε πει: «Όσο ζούμε θαμπωμένοι και άπραγοι κάτω από το βάρος της παλιάς μας δόξας και δεν ζητάμε να ζήσουμε υπεύθυνα και δημιουργικά τη δική μας ζωή, προκοπή ας μην περιμένουμε.»]

και σειρές διηγημάτων

• «Διηγήματα», [Δεκέμβριος 1892, είναι γραμμένα στην καθαρεύουσα καίτοι στον πρόλογό τους γράφει ότι είναι υπέρ της δημοτικής γλώσσας],
• «Λόγια της πλώρης», [το 1889, όπου εμπνέεται από τη θάλασσα και τη ζωή των ναυτικών και των σφουγγαράδων. Ακόμη περιέχονται οι εμπειρίες που κατέγραψε στο ταξιδιωτικό ημερολόγιο «Σ' Ανατολή και Δύση»],
• «Παλιές αγάπες», [το 1900, συλλογή 15 διηγημάτων ηθογραφικού και ιστορικού περιεχομένου της περιόδου 1885-1897],

Το μεγάλο μυθιστόρημά του «Αρματολός», το οποίο είχε ξεκινήσει από το 1894, έμεινε μισοτελειωμένο. Κάποια από τα έργα του έχουν πρότυπό τους το δημοτικό τραγούδι και μερικά από τα πιο γνωστά διηγήματα της συλλογής είναι

• «Δικαιοσύνη της θάλασσας»,
• «Βιοπαλαιστής»,
• «Καβομαλιάς»,
• «Κακοσημαδιά»,
• «Γοργόνα»,
• «Ναυάγια», κ.ά.

καθώς και τα

• «Διηγήματα για τα παλληκάρια μας», [το 1922],
• «Διηγήματα του γυλιού», [το 1922],

ενώ εκδόθηκαν επίσης οι

• «Ποιήσεις», [Μάιος 2000, εκδόσεις «Πατάκης», επιμέλεια Η. Χ. Παπαδημητρακόπουλου, προλεγόμενα Ανδρέα Χρ. Ριζόπουλου].

Ως πεζογράφος χαρακτηρίζεται αντικειμενικός και περιγραφικός με όλα τα στοιχεία του ρεαλισμού. Οι περιγραφές του ζωντανές και δυναμικές. Το έργο του είναι ηθογραφικό και λαογραφικό.

Εξωτερικές συνδέσεις

• Ανδρέας Καρκαβίτσας Λογοτεχνικά Επίκαιρα
• Ανδρέας Καρκαβίτσας Χρονολόγιο
• Σπουδαστήριο Νέου Ελληνισμού Διηγήματα Ανδρέα Καρκαβίτσα
• Sarantakos.com Διηγήματα Ανδρέα Καρκαβίτσα
• Σειρά έργων του Ανδρέα Καρκαβίτσα

Παραπομπές