Κωνσταντινούπολη

Από την Live-Pedia.gr

Μετάβαση σε: πλοήγηση, αναζήτηση

Η Κωνσταντινούπολη, η ξακουστή και δοξασμένη πολιτεία, με τη λαμπρή, χιλιόχρονη ιστορία, που για δέκα αιώνες δέσποζε πρωτεύουσα της πιο ισχυρής αυτοκρατορίας, καύχημα κι ελπίδα για τους Έλληνες, φθόνος κι όνειρο για τους βαρβάρους. Ήταν η βασιλεύουσα, που πάνω της ήταν στραμμένα τα βλέμματα του ορθόδοξου κόσμου, που σ' αυτή συγκεντρώνονταν οι πόθοι και τα όνειρα ενός λαού. Η Πόλη που ζει ακόμα μαγική μέσα στα όνειρά μας, όνειρο κι η ίδια, τυλιγμένη μέσα στους θρύλους και τις παραδόσεις της πολύπαθης φυλής μας, που δε θέλει να το παραδεχτεί, όσα χρόνια κι αν πέρασαν από τότε, ότι την έχασε.

Πίνακας περιεχομένων

Θέση

Η Επτάλοφος, το κλειδί του Βοσπόρου, που στέκεται περήφανη, λες και ξέρει την αξία και τη στρατηγική της σημασία, χωρίζει δυο ηπείρους, την Ευρώπη και την Ασία κι ενώνει δυο θάλασσες, τον Εύξεινο Πόντο και τη Μεσόγειο.

Ίδρυση

Χίλια χρόνια σχεδόν πριν ο Μέγας Κωνσταντίνος αποφασίσει να την κάνει στα 324 καινούρια πρωτεύουσά του τη μεγαλύτερη χριστιανική πολιτεία Ανατολής και Δύσης, ένας Έλληνας, ο Βύζας, ο αρχηγός των Μεγαρέων αποικιστών, ξεκίνησε στα 658 π.Χ. απ' τα Μέγαρα, πέρασε το Αιγαίο, έφτασε στην Τροία, διέσχισε τα Δαρδανέλια και τη θάλασσα του Μαρμαρά και βγήκε τελικά τον Εύξεινο Πόντο.

Πριν ξεκινήσει για το μακρινό του ταξίδι, ο Βύζας είχε ρωτήσει το μαντείο των Δελφών, που να ιδρύσει τη νέα του αποικία και πήρε αυτή την απάντηση: "απέναντι από τους τυφλούς!".

Ιστορία

Βυζαντινή Εποχή

Η θέση της από στρατηγική και οικονομική άποψη, ήταν εκείνο που προκαλούσε την προσοχή των διάφορων εχθρών, που από καιρό σε καιρό προσπαθούσαν να την καταλάβουν. Πολυάριθμες πολιορκίες γνώρισε η όμορφη πρωτεύουσα, που όλες τις αντιμετώπισε με δύναμη κι άντεξε για χίλια ολόκληρα χρόνια στις ορδές των βαρβάρων, που σαν κύματα έπεφταν πάνω στα δυνατά της τείχη. Οι Πέρσες στα 615, οι Άβαροι στα 675, οι Άραβες στα 717, στα 813 και στα 864, οι Ρώσοι στα 936 και στα 1041.

Στην πολιορκία της απ' τους Σταυροφόρους στα 1204, καταλήφτηκε για πρώτη φορά. Στα 1261 η Κωνσταντινούπολη καταλαμβάνεται για δεύτερη φορά, αλλά τώρα όμως οι Έλληνες, με αρχηγό τους το Στρατηγόπουλο, την ελευθερώνουν απ' τους Φράγκους.

Από κει κι ύστερα, οι μεγαλύτεροι εχθροί της γίνονται οι Τούρκοι, ο νομαδικός λαός που με πραγματική λύσσα την πολιόρκησε τέσσερις φορές, χωρίς όμως να την καταλάβει.

Το αρχαίο Βυζάντιο

Μόνο όταν έφτασε στο Βόσπορο, κατάλαβε τι εννοούσε ο χρησμός. Στην ασιατική ακτή, απέναντι από τη στεφανωμένη με λόφους τριγωνική χερσόνησο, που αποτελούσε το τέλος της ευρωπαϊκής γης, άλλοι Έλληνες είχαν κτίσει κιόλας μια πόλη, τη Χαλκηδόνα. Και θα έπρεπε να ήταν τυφλοί, αφού δε μπόρεσαν να συνειδητοποιήσουν την αναμφισβήτητη υπεροχή του τοπίου που εκτεινόταν απέναντί τους, μπροστά στα μάτια τους. Εκεί το 667 π.Χ. οικοδόμησε ο Βύζας την πόλη του, που ονομάστηκε Βυζάντιο, μέχρι την εποχή που ο Μέγας Κωνσταντίνος την έκανε πρωτεύουσά του. Πήρε τ' όνομα "Νέα Ρώμη" ή "Δεύτερη Ρώμη", για να γίνει αργότερα η Κωνσταντινούπολη, η πόλη του Κωνσταντίνου.

Η Βυζαντινή Κωνσταντινούπολη

Η Νέα Ρώμη προοριζόταν από την αρχή να γίνει η λαμπρότερη πολιτεία που υπήρξε ποτέ. Χαράχτηκαν δρόμοι και πλατείες, στολίστηκε με περίφημα οικοδομήματα, παλάτια, αρχοντικά, λουτρά. Με το πέρασμα των χρόνων καινούρια οικοδομήματα, δημόσια κτίρια, σχολεία, στάδια, αγορές, κάστρα, πύργοι και ναοί, περίφημοι για την αρχιτεκτονική και τον πλούτο τους, με σπουδαιότερο αντιπρόσωπό τους, τον ανυπέρβλητο ναό της Αγίας Σοφίας, προστέθηκαν κι έδωσαν στην Κωνσταντινούπολη τη λαμπρότητα και το μεγαλείο, που την έκανε το καύχημα της βυζαντινής αυτοκρατορίας.

Πολύ νωρίς η πόλη οχυρώθηκε με τείχη που την περιτριγύριζαν από ξηρά και θάλασσα, δίπλα με βαθιά τάφρο και πρόχωμα ανάμεσά τους. Ο Θεοδόσιος ο Β', ο Ηράκλειος, ο Λέοντας ο Αρμένιος, ο Λέοντας ο Ίσαυρος, ανοικοδόμησαν και συμπλήρωσαν τα τείχη, που πρώτος ο Μ. Κωνσταντίνος έχτισε.

Πολυάριθμες πύλες εξασφάλιζαν την έξοδο και την είσοδο στην Πόλη από τα τείχη. Από αυτές έγιναν γνωστές: η Χρυσή Πύλη, για τη μεγαλόπρεπη διακόσμησή της, από όπου έμπαιναν θριαμβευτές οι αυτοκράτορες που επέστρεφαν από νικηφόρες εκστρατείες και η Κερκόπορτα, που σύμφωνα με την παράδοση, από αυτήν μπήκαν στην Πόλη οι Τούρκοι στρατιώτες του Μωάμεθ στις 29 του Μάη του 1453. Ακόμη, περίφημη είναι η πύλη του Αγ. Ρωμανού που γνώρισε πολλές επιθέσεις και σ' αυτήν έπεσε, στην ανέλπιδη μάχη, ο τελευταίος αυτοκράτορας.

Η κατάληψη της

Ώσπου έφτασε η στερνή πολιορκία. Στις 5 Απρίλη του 1453 άρχισε ο Μωάμεθ ο Β', ο Πορθητής, όπως τον είπαν αργότερα, τη στενή, φοβερή πολιορκία, αφού πήρε την απάντηση του Κωνσταντίνου του Παλαιολόγου, στην πρότασή του να του παραδώσει την Πόλη χωρίς μάχη: "κοινή γαρ γνώμη πάντες αυτοπροαιρέτως αποθανούμεθα μη φειδόμενοι της ζωής ημών, την δε πόλιν ου δίδομεν".

Ούτε όμως η αυτοθυσία, ούτε ο σκληρός αγώνας μέχρι το τέλος έσωσαν την Πόλη.

Στις 29 του Μάη, μέρα Τρίτη, από την Κερκόπορτα, που μυστηριωδώς βρέθηκε ανοικτή, όρμησαν οι εχθροί μέσα στην τραγική πρωτεύουσα. Ο τελευταίος αυτοκράτορας, ο Κωνσταντίνος Παλαιολόγος, πέφτει νεκρός στην ανέλπιδη μάχη. Και για τρεις ολόκληρες μέρες η μαρτυρική Πόλη παραδίνεται σε σφαγές, καταστροφές και λεηλασίες.

"Τη δευτεραία δε από της ημέρας εκείνης", λέγει ο χρονογράφος, "εισελθών ο Μεχμέτης περιόδευσε την πόλιν και ην η πάσα άοικος, ούτε άνθρωπος, ούτε κτήνος, ούτε όρνεον, κραυγάζον ή λαλούν εντός. Και ην ιδείν την άπασαν πόλιν εν ταις σκηναίς του φουσσάτου δε Πόλιν έρημον, νεκράν κειμένην, γυμνήν, άφωνον".

"Πήραν την Πόλιν, πήραν την!", θρήνησε ο υπόδουλος λαός την πτώση της βασιλεύουσας. Κι έπλασε θρύλους συγκινητικούς, για να στηρίξει την πίστη του και ν' αναπτερώσει τις χαμένες ελπίδες του. Κάποτε θ' ανασταινόταν ο "μαρμαρωμένος βασιλιάς" και θα έδιωχνε τον Τούρκο "στην Κόκκινη Μηλιά" κι ο "κρυμμένος παπάς" θα ξαναρχόταν με το δισκοπότηρο, για να τελειώσει τη μισοτελειωμένη λειτουργία της 29ης Μάη του 1453.

Πέντε αιώνες μετά από την πτώση του Βυζαντίου, οι θρύλοι αυτοί βρίσκουν απήχηση στην καρδιά του ελληνικού λαού, που δεν μπόρεσε ποτέ να συνηθίσει στην ιδέα ότι έχασε οριστικά την Κωνσταντινούπολη, την ένδοξη πρωτεύουσα του Βυζαντίου, τη θρυλική βασιλεύουσα των ονείρων του.

Μνημεία

Η πόλη, μέσα από τα τείχη χωριζόταν σε 14 ρεγιώνες (περιοχές, συνοικίες), που καθεμιά τους περιλάμβανε κάμποσα επίσημα κτίρια, λαμπρά μέγαρα κι άλλες απλές ιδιωτικές οικίες. Την κυκλοφορία την εξασφάλιζαν πλήθος στενά, ανηφορικά κι ακανόνιστα δρομάκια, ενώ στα κεντρικά σημεία, μεγάλοι δρόμοι, περίστυλοι, με αγάλματα κι άλλα έργα τέχνης από τη μια κι από την άλλη μεριά. Ο σπουδαιότερος δρόμος στην Κωνσταντινούπολη ήταν η περίφημη Μέση οδός.

Στα κεντρικά μέρη της πόλης υπήρχαν οι Φόροι, οι αγορές δηλαδή. Από τα λαμπρά δημόσια κτίρια, τα σπουδαιότερα ήταν το Σενάτο (έδρα της Συγκλήτου), το Πρυτανείο, το Καπιτώλιο, το Πραιτώριο το Μέγα, έδρα του έπαρχου το Κριαιστώριο ένα είδος γενικού Λογιστήριου. Κοντά στα δημόσια κτίρια αναφέρονται και τα διάφορα ιδιωτικά, με λαμπρά συμπλέγματα οικοδομημάτων, κήποι και ναοί, όπως του Ανθέμιου, του Αντίοχου, του Πρόγου και πολλών άλλων επιφανών αντρών. Τα δημόσια και τα ιδιωτικά οικοδομήματα τα συναγωνίζονταν σε αρχιτεκτονική τελειότητα, πλούτο και υπέροχη διακόσμηση, οι πολυάριθμοι ναοί και τα μοναστήρια που ξεπερνούσαν τα 463. Από τα μοναστήρια και τους ναούς ελάχιστα απομένουν σήμερα. Πολλά από αυτά, που κιόλας είχαν ερημώσει στους τελευταίους δύο αιώνες της παρακμής της βυζαντινής αυτοκρατορίας, τα μετέτρεψαν σε τζαμιά οι Τούρκοι.

Κάτω από την προστασία των ναών και των μοναστηριών βρίσκονταν ένα σωρό φιλανθρωπικά ιδρύματα, που τα είχαν ιδρύσει ή ανακαινίσει οι περισσότεροι από τους βυζαντινούς αυτοκράτορες: βρεφοκομεία, γηροκομεία, ιδρύματα για τους αρρώστους, τις απροστάτευτες γυναίκες, τα ορφανά, τους ανάπηρους, τους φτωχούς, τους ξένους και τους φτωχούς προσκυνητές. Γνωστά ήταν ο περίφημος ξενώνας του Σαμψών, καθώς και το Μέγα Ορφανοτροφείο. Το υδραυλικό κι αποχετευτικό σύστημα της Κωνσταντινούπολης ήταν άριστα οργανωμένα. Σε τεράστιες δεξαμενές συγκεντρωνόταν το νερό που μεταφερόταν με σωλήνες στις διάφορες συνοικίες και τα λουτρά.

Δε θα πρέπει να ξεχάσουμε ν' αναφέρουμε κι όλες εκείνες τις περίφημες βιβλιοθήκες, που χρησίμεψαν στην πνευματική κίνηση των βυζαντινών χρόνων και που υπήρχαν στα διάφορα μοναστήρια, δημόσια ιδρύματα καθώς και σπίτια των πλούσιων και μορφωμένων αντρών εκείνης της εποχής. Φοβερές καταστροφές έπαθαν οι βιβλιοθήκες και στις δύο αλώσεις της Κωνσταντινούπολης, στα 1204 και στα 1453, όταν πολύτιμα χειρόγραφα βιβλία έγιναν παρανάλωμα της φωτιάς.

Η Ιστανμπούλ

Μετονομάστηκε επίσημα στις 28 Μαρτίου 1930 και η σύγχρονη πόλη, πυκνοκατοικημένη, και πολυθόρυβη, δεν κατέχει μόνο το χώρο που καταλάμβανε παλαιά. Η σημερινή Κωνσταντινούπολη απλώνεται και πέρα από το τρίγωνο που σχηματίζεται ανάμεσα στον Κεράτιο κόλπο, το Βόσπορο και την Προποντίδα, στη δεξιά ακτή του Κεράτιου κόλπου και στην απέναντι ακτή καθώς και προς τη Θράκη, έξω απ' τα παλιά τείχη. Έτσι, διακρίνουμε πρώτα την Πόλη, την Ισταμπούλ όπως λέγεται επίσημα σήμερα, την Κωνσταντινούπολη, που ξαπλώνεται πάνω στους επτά λόφους, γι' αυτό λέγεται κι επτάλοφη, που από την Άλωση και μετά είναι το κύριο τουρκικό τμήμα της Κωνσταντινούπολης. Έχει όψη χαρακτηριστικά ανατολίτικη, γεμάτη λαμπρό τεμένη και κάθε είδους μνημεία, με πολυθόρυβα στενά δρομάκια. Ύστερα διακρίνουμε το Πέραν, τη νέα πόλη που απλώνεται στη δεξιά πλευρά του Κεράτιου κόλπου, που ήταν η Περαία των Γενουησίων στα βυζαντινά χρόνια. Εκεί ήταν εγκαταστημένοι οι ξένοι έμποροι, κυρίως Ενετοί και Γενουάτες κι αργότερα επί τουρκοκρατίας, εκεί έμεναν οι ξένές παροικίες κι εκεί συγκεντρώθηκε το μεγαλύτερο μέρος του ελληνικού πληθυσμού της Κωνσταντινούπολης.

Σήμερα το Πέραν είναι το πιο εκσυγχρονισμένο τμήμα της πόλης με καθαρά ευρωπαϊκό χαρακτήρα, μεγάλες σύγχρονες οικοδομές, φαρδιούς δρόμους, πλατείες, κήπους, θέατρα, κινηματογράφους και καλή συγκοινωνία. Μεγάλα ξενοδοχεία, όπως το Χίλτον, της δίνουν τη μορφή ωραίας και μοντέρνας πόλης. Και τέλος διακρίνουμε το Σκούταρι (Χρυσούπολη), που βρίσκεται στην Ασιατική ακτή του Βόσπορου.

Σ' όλο το μήκος των δύο ακτών του Βόσπορου, βρίσκονται οι ωραίοι εξοχικοί συνοικισμοί και τα προάστια της Κωνσταντινούπολης, με τ' αναρίθμητα πλούσια εξοχικά σπίτια και τα ωραία ξενοδοχεία. Εκεί, στο μαγευτικό τοπίο του γαλανού Βόσπορου, που η θαλάσσια λωρίδα του Θυμίζει τεράστιο μαγικό ποταμό, βρίσκονται κτισμένα τα ωραιότερα ανάκτορα των Τούρκων σουλτάνων που μας γεμίζουν έκπληξη με την πολυτέλεια και τον πλούτο τους.

Γεμάτη είναι η Κωνσταντινούπολη από μνημεία, τεμένη, ναούς κι ανάκτορα, όπως το τέμενος της Αγίας Σοφίας, που σήμερα χρησιμοποιείται σαν μουσείο το Ρουστέμ - Πασσά, που χτίστηκε στα 1550 κι είναι αληθινό αρχιτεκτονικό στολίδι για την Κωνσταντινούπολη, ολόκληρο σκεπασμένο μ' εξαιρετικής τέχνης πλάκες από φαγιάντσα, το Τσινικλή, στο Σκούταρι, χτισμένο στα 1640 με αριστουργηματική διακόσμηση από γαλάζιες πορσελάνες, το Σουλεϊμανιέ, που είναι το πιο κομψό και πιο όμορφο τζαμί της Κωνσταντινούπολης, αληθινό κομψοτέχνημα χτισμένο απ' το Σουλεϊμάν το Μεγαλοπρεπή στα 1550. Τα τζαμιά αποτελούν και το χαρακτηριστικό στολίδι της Πόλης που, κυριαρχώντας σ' όλες τις μεριές της, της δίνουν μεγαλοπρέπεια κι ασύγκριτη γοητεία.

Από τ' ανάκτορα που δεσπόζουν στην Κωνσταντινούπολη κι αποτελούν άλλο γραφικό χαρακτηριστικό της, τα σπουδαιότερα είναι: το Σαράι Μπουρνού, απέραντο εθνολογικό μουσείο σήμερα, όπου υπήρχε και το θησαυροφυλάκιο των σουλτάνων. Το Μπεηλέρμπεη χτισμένο στην ασιατική ακτή του Βόσπορου στα 1869, το Ντολμά Μπαξέ και το Τουραγιάν.

Από τα πιο αξιοθέατα και χαρακτηριστικά οικοδομήματα της Κωνσταντινούπολης ήταν κι η απέραντη, λαβυρινθώδης μεγάλη αγορά (μπεζεστένι), που χτίστηκε στα 1461 από το Μωάμεθ τον Πορθητή και συμπληρώθηκε από το Σουλεϊμάν το Μεγαλοπρεπή. Το μπεζεστένι, που η γραφικότητά του ήταν απερίγραπτη, καταστράφηκε ολοκληρωτικά από μια πυρκαγιά στα 1954. Σήμερα οικοδομείται ξανά σαν σύγχρονη αγορά και δεν έχει καμιά σχέση με τον παλιό λαβύρινθο που αποτελούσε την πιο αξιοπερίεργη και συναρπαστική έκθεση του κόσμου.

Η Κωνσταντινούπολη, με τα τρία της συγκροτήματα, της κυρίως Πόλης, του Πέραν και του Σκούταρι(βλέπε και Κεράτιος κόλπος, αποτελεί σήμερα την πρώτη τουρκική πόλη σε πληθυσμό, με 6.620.000 κατοίκους, που είναι κυρίως Τούρκοι, Έλληνες, Εβραίοι κι Αρμένιοι. Επίσης στην Κωνσταντινούπολη κατοικούν Άραβες, Κούρδοι, Πέρσες, Βούλγαροι, Άγγλοι, Γάλλοι και Γερμανοί. Ακόμη και σήμερα, παρά τη μεταφορά της τουρκικής πρωτεύουσας στην Άγκυρα και τη μείωση της στρατηγικής και της διεθνούς οικονομικής σημασίας του Βόσπορου, η Κωνσταντινούπολη εξακολουθεί να είναι σοβαρός οικονομικός και πολιτικός κόμβος κι είναι η ασύγκριτα πρώτη τουρκική πόλη σε πληθυσμό κι η οικονομική και πνευματική πρωτεύουσα της χώρας.


Εικόνα:Lp-stamp-line.gif
LivePedia.gr :: Η Ελληνική Ελεύθερη Εγκυκλοπαίδεια



H LivePedia.gr είναι μια ελεύθερη εγκυκλοπαίδεια που αναπτύσσεται χάρη στην εθελοντική προσπάθεια των χρηστών της.
Όλοι μπορούν να δημιουργήσουν νέα λήμματα ή να βελτιώσουν και να διορθώσουν λήμματα που ήδη υπάρχουν.

Ακολουθήστε τη LivePedia.gr στο Twitter


Προσωπικά εργαλεία
LivePedia στο iPhone
Χορηγός Φιλοξενίας Διακομιστή
*σημείωση
  • Εάν παρατηρήσετε κάποια διαφήμιση που δεν ταιριάζει εδώ, παρακαλούμε σημειώστε τη διεύθυνση στην οποία οδηγεί και ενημερώστε μας με email στο livepedia@gmail.com.