Μετρική

Από την Live-Pedia.gr

Μετάβαση σε: πλοήγηση, αναζήτηση

Η μετρική είναι το σύνολο τον κανόνων πάνω στους οποίους στηρίζεται η τέχνη της στιχουργίας, η επιστήμη που μελετά τους στιχουργικούς κανόνες και την εφαρμογή τους.

Αρχαία ελληνική μετρική

Η αρχαία ελληνική μετρική ήταν "προσωδιακή", δηλ. στηριζόταν στην ποσότητα των συλλαβών, στο μακρό ή βραχύ χρόνο αυτών. Το αρχαιότερο από τα μέτρα είναι το δακτυλικό εξάμετρο, στο οποίο έχουν γραφτεί τα πρώτα μνημεία του αρχαίου ελληνικού λόγου, η Ιλιάδα και η Οδύσσεια του Ομήρου βασίζεται στο δακτυλικό πόδα ή το σπονδείο.

Ο δάκτυλος έχει καταβατικό ρυθμό· αντίθετος αυτού με αναβατικό ρυθμό είναι ο ανάπαιστος, του οποίου η βασική μορφή είναι: Τα αναπαιστικά μέτρα, ανάλογα με τον αριθμό των ποδών τους, είναι: μονόμετρο, δίμετρο, παροιμιακός, ενόπλιος, προσωδιακός, τετράμετρος. Από τα συνηθισμένα μέτρα ήταν επίσης τα ιαμβικά, που διακρίνονταν σε χωλίαμβο, δίμετρο, τρίμετρο, τετράμετρο, πεντάμετρο (καταληκτικό ή ακατάληκτο), και τα τροχαϊκά, που διακρίνονταν σε τετράμετρο, ληκύθιο και ιθυφαλλικό. Μεγάλη ποικιλία ρυθμών είχαν τα λυρικά μέτρα: χοριαμβικό δίμετρο, γλυκώνειος, φερεκράτειος, τελεσίλλειος, αδώνειος, αριστοφάνειος, ιππωνάκτειος, φαλαίκειος, πριάπειος, ασκληπιάδειος (ελάσσονων ή μείζων), σαπφική στροφή, αλκαϊκή στροφή, πραξίλλειο, αρχεβούλειο, ιαμβέλεγος, ελεγίαμβος, δόχμιος κ.ά.

Λατινική μετρική

Η λατινική μετρική δεν παρουσιάζει πρωτοτυπία. Όλες σχεδόν τις μετρικές μορφές τις παίρνει από την ελληνική ποίηση, όπως το δακτυλικό εξάμετρο, τα αναπαιστικά, τα ιαμβικά, τα τροχαϊκά, τα λυρικά κλπ. μέτρα. Το μόνο γνήσιο λατινικό μέτρο είναι ο σατούρνιος στίχος, που κατά τους αρχαιότατους ρωμαϊκούς χρόνους τον χρησιμοποιούσαν στους χρησμούς, στα επιτύμβια επιγράμματα, στους ύμνους κλπ.

Νέα Ελληνική μετρική

Η νέα ελληνική μετρική στηρίζεται στον τόνο, γι` αυτό τα μέτρα της λέγονται τονικά, τα ονόματά τους όμως είναι παρμένα από την αρχαία μετρική και έχουν συμβατική σημασία. Ο στίχος και εδώ αποτελείται από "πόδια" και αυτά πάλι από συλλαβές. Ανάλογα με τις συλλαβές και τον τονισμό τους έχουμε τεσσάρων ειδών πόδια, δύο δισύλλαβα και δύο τρισύλλαβα. Τα δισύλλαβα είναι: το ιαμβικό, στο οποίο τονίζονται οι ζυγές συλλαβές. π.χ. "Σαρά -ντα πέντε μα-στόροι κι εξή - ντα μά - θητά -δες" (Δημοτ.) και το τροχαϊκό, όπου αντίθετα τονίζονται οι μονές συλλαβές π.χ. "Ένα - κτύπαε - τ` άλλο - χέρι" ( Σολωμός). Τα τρισύλλαβα πάλι μέτρα είναι: το αναπαιστικό τονίζεται η τελευταία από τις τρεις συλλαβές, π.χ. "Τα τραγού - δια μου τά - λεγες ό-λα" (Σολωμός), και το δακτυλικό, όπου αντίθετα τονίζεται η πρώτη από τις τρεις συλλαβές, π.χ. "Μόλις πα-ράλαβε-σένα ακρι-βέ το φτω-χούλι το-μνήμα" ( Παλαμάς).

Τα νεοελληνικά ποιήματα χωρίζονται σε στροφές, οι οποίες αποτελούνται από ορισμένο αριθμό στίχων. Η μικρότερη στροφή είναι το δίστιχο, που καλλιέργησε η δημοτική ποίηση, και η πιο συνηθισμένη το τετράστιχο. Σπανιότερες είναι οι στροφές με τρεις, πέντε ή οκτώ στίχους. Περίφημα είναι τα τετράστιχα που έγραψαν ο Παλαμάς ("Ο κύκλος των τετράστιχων") και ο Νιρβάνας ("Παγά λαλέουσα"). Σε οκτάστιχα είναι γραμμένος ο "Λάμπρος" του Σολωμού, ενώ ο ποιητής Πετρίδης έγραψε ολόκληρη συλλογή με εξάστιχα ποιήματα.

Άλλο στοιχείο της είναι η ομοιοκαταληξία, η οποία αποτελεί το εξωτερικό γνώρισμα του στίχου και συντελεί στη μουσικότητά του. Οι συνηθέστερες ομοιοκαταληξίες είναι η ζευγαρωτή, όταν ομοιοκαταληκτούν ανά δύο συνεχόμενοι στίχοι (α - α - β - β), η πλεκτή, όταν ομοιοκαταληκτούν ο Α΄ με το Γ΄ και Β΄ με τον Δ΄ στίχο (α - β - α - β), και η σταυρωτή, όταν ομοιοκαταληκτούν ο Α΄ με τον Δ΄ και ο Β΄ με τον Γ΄ στίχο (α - β - β - α). Τέλος, όταν η ζευγαρωτή συνδυάζεται με την πλεκτή ή τη σταυρωτή, έχουμε τη ζευγαροπλεκτή και τη ζευγαροσταυρωτή.


Εικόνα:Lp-stamp-line.gif
LivePedia.gr :: Η Ελληνική Ελεύθερη Εγκυκλοπαίδεια



H LivePedia.gr είναι μια ελεύθερη εγκυκλοπαίδεια που αναπτύσσεται χάρη στην εθελοντική προσπάθεια των χρηστών της.
Όλοι μπορούν να δημιουργήσουν νέα λήμματα ή να βελτιώσουν και να διορθώσουν λήμματα που ήδη υπάρχουν.

Ακολουθήστε τη LivePedia.gr στο Twitter


Προσωπικά εργαλεία
LivePedia στο iPhone
Χορηγός Φιλοξενίας Διακομιστή
*σημείωση
  • Εάν παρατηρήσετε κάποια διαφήμιση που δεν ταιριάζει εδώ, παρακαλούμε σημειώστε τη διεύθυνση στην οποία οδηγεί και ενημερώστε μας με email στο livepedia@gmail.com.