Παλαμάς Κωνσταντίνος

Από την Live-Pedia.gr

Μετάβαση σε: πλοήγηση, αναζήτηση

Ο Κωστής Παλαμάς, Έλληνας εθνικιστής [1] ποιητής και πεζογράφος, κριτικός και θεατρικός συγγραφέας, ένας από τους σπουδαιότερους εκπροσώπους της λογοτεχνίας και εθνικός ποιητής της Ελλάδος, γεννήθηκε στις 13 Ιανουαρίου 1859 στην Πάτρα και πέθανε στις 27 Φεβρουαρίου 1943 [2] στην Αθήνα.

Παντρεύτηκε στις 27 Δεκεμβρίου 1887 [3] [4], τη Μαρία Αποστόλου Βάλβη με την οποία απέκτησαν τρία παιδιά, τη Ναυσικά μετέπειτα μουσικό το 1886, τον μετέπειτα ποιητή Λέανδρο το 1891, και το 1893 τον Άλκη, ο οποίος πέθανε πρόωρα στις 24 Φεβρουαρίου του 1898 από καρκινικό εγκεφαλικό όγκο, και ο ποιητής εικάζεται ότι έγραψε για το θάνατό του το ποιητικό αριστούργημα «Τάφος» [5] και τους «Παραδείσους».
Κωστής Παλαμάς
Κωστής Παλαμάς

Πίνακας περιεχομένων

Βιογραφία

Γονείς του ήταν ο δικαστικός Μιχαήλ Παλαμάς και η Πηνελόπη Πεταλά, οι οποίοι πέθαναν η μητέρα του τον Δεκέμβριος του 1864, από πρόωρο τοκετό και ο πατέρας του τον Φεβρουάριο του 1865, πριν ο ίδιος συμπληρώσει τα επτά του χρόνια και είχε άλλα δύο αδέλφια, το Χρήστο και το Νίκο και κατοικούσαν στην οδό Κορίνθου 241, σε ένα νεοκλασικό κτίριο στην Πάτρα. Στην ποιητική συλλογή του Παλαμά «Τα τραγούδια της πατρίδας μου», υπάρχει κι ένα μικρό ποίημα, με τίτλο «Η υστερνή ματιά της», στο οποίο περιγράφει τι ένιωσε σε ηλικία μόλις πέντε ετών, όταν αντίκρισε τη νεκρή μητέρα του,
«Όταν η δόλια μάνα μου
τον κόσμο παρατούσε,
με πήγαν κι εγονάτισα
μικρό, πουλί, μπροστά της,
την τελευταία της πνοή
ο Χάρος ερροφούσε...».

Η καταγωγή της οικογένειάς του ήταν από το Μεσολόγγι όπου έζησε κοντά στην οικογένεια του θείου του Δημητρίου Παλαμά, μεγαλύτερου αδελφού του πατέρα του και τελείωσε το Δημοτικό και το Γυμνάσιο, από το 1865 μέχρι το 1875, συγκατοικώντας μαζί τους, όπως και ο αδελφός του Χρήστος, ενώ ο άλλος τους αδελφός ο Νίκος, έζησε κοντά στην αδελφή της μητέρας τους στην Τεργέστη.

Εγκατάσταση στην Αθήνα

Το φθινόπωρο του 1875 άρχισε μαθήματα στη Νομική Σχολή του πανεπιστημίου Αθηνών, όμως γρήγορα τον κέρδισε η λογοτεχνία και η ποίηση, καθώς από την ηλικία των εννέα χρόνων του έγραφε στίχους και διάβαζε με πάθος τον Βίκτορα Ουγκό, τον Αριστοτέλη Βαλαωρίτη και τους ρομαντικούς της λόγιας παράδοσης. Είχε δημοσιεύει στίχους από το 1875 στο «Αττικόν Ημερολόγιον» και είχε επίσης υποβάλει τη συλλογή «Ερώτων έπη» στο «Βουτσιναίο» ποιητικό διαγωνισμό. Στη σύντομη φοιτητική του ζωή γνωρίστηκε με τους Γεώργιο Δροσίνη και Νίκο Καμπά. Την ίδια εποχή μεσουρανούσε ο Αχιλλέας Παράσχος και το κίνημα του ρομαντισμού και όπως διαπίστωνε ο Παλαμάς «Ποιητική κίνηση δεν υπήρχε στην Αθήνα. Η ποίηση τρισάθλια. Καιρός να σπαρθεί μια κάποια νέα ποιητική ζωή, με άλλη σκέψη, με άλλη φόρμα».

Η πρώτη έκδοση έργου του πραγματοποιήθηκε με τη συλλογή «Τα τραγούδια της πατρίδος μου» το 1886 όταν ο ποιητής ήταν ήδη γνωστός στους ποιητικούς κύκλους. Ήταν πολυγραφότατος, συνεργάστηκε με λογοτεχνικά περιοδικά όπως το «Μη χάνεσαι» του Βλάση Γαβριηλίδη και το «Άστυ» του Θέμη Άννινου, η «Τέχνη», τα «Παναθήναια» ο «Νουμάς», και εφημερίδες όπως η «Ακρόπολις», η «Εστία», η «Εφημερίς» το «Εμπρός», όπου δημοσίευε άρθρα, μελέτες, κριτικά δοκίμια και χρονογραφήματα. Δημοσίευσε έργα με το όνομά του ή με διάφορα ψευδώνυμα όπως «Κώστας», «Διαγόρας», «Ονολούλου», «Φλόρα Μυράμπελη». Στις 26 Φεβρουαρίου 1811 με αφορμή τη συζήτηση στην αναθεωρητική Βουλή για τη γλώσσα στην οποία θα γραφεί το Σύνταγμα, προκλήθηκαν σοβαρές συγκρούσεις στην Αθήνα. Οι φοιτητές της εποχής διαδήλωσαν εναντίον των απόψεων του κι εκείνος δήλωσε με ειρωνική διάθεση και σαρκασμό «Είμαι στρογγυλά και χτυπητά μαλλιαρός απολύτως».

Πανεπιστήμιο Αθηνών

Στις 15 Οκτωβρίου 1897, διορίστηκε γραμματέας του πανεπιστημίου της Αθήνας, από τον τότε υπουργό Παιδείας Ανδρέα Παναγιωτόπουλο και το 1911 ονομάστηκε γενικός γραμματέας και ανέλαβε τη διοικητική ευθύνη του Ιδρύματος και το 1923, προήχθη ομόφωνα από τη Σύγκλητο, εις τον βαθμόν του Υπουργικού Διευθυντού Πρώτης Τάξεως. Στις 8 Απριλίου 1911 τιμωρήθηκε με μηνιαία παύση από την εκτέλεση των καθηκόντων του επειδή υπεραμύνθηκε της Δημοτικής γλώσσας. Το Μάρτιο του 1928 αποχώρησε οριστικά ύστερα από αίτηση του, από την πανεπιστημιακή υπηρεσία με πολλές τιμητικές διακρίσεις.

Στερνά χρόνια

Η γνωριμία του με την Ελένη Κορτζά άρχισε σε μια κοσμική συνάντηση τα Χριστούγεννα του 1921, όπου συζήτησαν για τους Μποντλέρ και Ουγκό, αν κι εκείνη δήλωσε από την αρχή ότι «..Δεν γνωρίζω ποιητή Παλαμά..» και οι συναντήσεις τους συνεχίστηκαν κάθε Σάββατο στο ίδιο σπίτι. Ο Παλαμάς αργότερα της ζήτησε να τον επισκέπτεται ιδιαίτερα και αναπτύχθηκε μεταξύ τους ερωτική σχέση. Η Ελένη έπασχε από φυματίωση, γεγονός που την ανάγκαζε να αναζητεί ηπιότερα κλίματα για να περνά το χειμώνα, και στο διάστημα της απουσία της διατηρούσαν πυκνή αλληλογραφία. Στις επιστολές του ο Παλαμάς την αποκαλούσε «Ραχήλ» και η σχέση τους διατηρήθηκε πιθανότατα ως τον Αύγουστο του 1935 , σύμφωνα με το τελευταίο γράμμα τους που διασώθηκε. Στη διάρκεια τους Β΄Παγκοσμίου Πολέμου και της κατοχής που ακολούθησε, η Ελένη Κορτζά, ακολούθησε τον πατέρα της, στρατηγό του Ελληνικού στρατού, στην Αίγυπτο και κατόπιν στη Νότιο Αφρική, ενώ όταν το 1944 επέστρεψε στην Ελλάδα, ο Παλαμάς είχε πεθάνει [6].

Το 1930 έπαθε εγκεφαλικό επεισόδιο, από το οποίο συνήλθε, χωρίς ποτέ να φτάσει στο παλαιό επίπεδο αποδόσεως. Από τότε μέχρι το τέλος της ζωής του έζησε αποτραβηγμένος στο ασκητικό του γραφείο, αφοσιωμένος πάντα στην ποίηση και στην κριτική, τακτοποιώντας και συμμαζεύοντας το απέραντο έργο του. Έζησε για σχεδόν πενήντα χρόνια σε ένα σπίτι στην οδό Ασκληπιού 3, στην Αθήνα και λίγο μετά το 1930 μετακόμισε σε σπίτι της οδού Περιάνδρου 5 [7] στη συνοικία της Πλάκας. Την 1η Νοεμβρίου 1940, τρεις ημέρες μετά την έναρξη της Ιταλικής επιθέσεως κατά της Ελλάδος, απευθύνθηκε στους Έλληνες νέους με ένα τετράστιχό που έχει τίτλο,
«Στη νεολαία μας».
«Αυτό κρατάει ανάλαφρο μεσ’ την ανεμοζάλη
το από του κόσμου τη βοή πρεσβυτικό κεφάλι,
αυτό το λόγο θα σας πω, δεν έχω άλλο κανένα
Μεθύστε με τ’ αθάνατο κρασί του Εικοσιένα!»
Μαζί με άλλους ανθρώπους των γραμμάτων προσυπέγραψε έκκληση προς τους διανοούμενους ολόκληρου του κόσμου, με την οποία καυτηριάζονταν η κακόβουλη ιταλική επίθεση, και διέγειρε την παγκόσμια κοινή γνώμη σε επανάσταση συνειδήσεων για κοινό νέο πνευματικό Μαραθώνα.

Το τέλος του

Πέθανε στις 3.20’ πρωί Σαββάτου, στη διάρκεια του Β Παγκοσμίου πολέμου όταν η Ελλάδα ήταν υπό τριπλή κατοχή. Ο θάνατός του αποτέλεσμα σοβαρής ασθένειας, συνέβη 18 ημέρες μετά το θάνατο της συζύγου του στις 9 Φεβρουαρίου 1943, τον οποίο δεν έμαθε ποτέ του, καθώς η υγεία του δεν το επέτρεπε. Η Σύγκλητος του Πανεπιστημίου Αθηνών εξέδωσε ψήφισμα για το θάνατό του και ο Ερρίκος Σκάσσης τότε πρύτανης του Ιδρύματος, έστειλε επιστολή προς το γιο του Λέανδρο Παλαμά, εκφράζοντας τη θλίψη του. Η κηδεία του που έγινε στις 28 Φεβρουαρίου 1943 στο Α Νεκροταφείο της Αθήνας, μετατράπηκε σε αντικατοχική διαδήλωση και την ακολούθησαν [8] χιλιάδες κόσμου, οι οποίοι τον συνόδευσαν στην τελευταία του κατοικία, τραγουδώντας τον Εθνικό Ύμνο. Παρόντες ήταν ο κατοχικός Πρωθυπουργός Κωνσταντίνος Λογοθετόπουλος, καθώς επίσης και εκπρόσωποι των Γερμανικών και Ιταλικών αρχών κατοχής, ενώ ο Αδόλφος Χίτλερ έστειλε αεροπορικά από το Βερολίνο, προσωπικό στεφάνι.

Την ώρα που το φέρετρό του κατέβαινε στον τάφο, ο Άγγελος Σικελιανός, τιμούσε τον εθνικό ποιητή των Ελλήνων απαγγέλλοντας τους στίχους
«...Ηχήστε οι σάλπιγγες...
καμπάνες βροντερές
δονήστε σύγκορμη τη χώρα
πέρα ως πέρα...
Σ’ αυτό το φέρετρο ακουμπά η Ελλάδα!
.................................
Σημαίες της λευτεριάς, ξεδιπλωθείτε!»

Πολλά χρόνια μετά το θάνατό του δημιουργήθηκε το «Ίδρυμα Κωστή Παλαμά», το οποίο έχει έδρα και στεγάζεται στην οδό Ασκληπιού 3, όπου ήταν η πρώτη του κατοικία στην Αθήνα.

Διακρίσεις

Διορίστηκε μέλος [9] της νεοσύστατης Ακαδημίας Αθηνών, το 1929 ήταν αντιπρόεδρος και το 1930 διατέλεσε μετά την εκλογή του [10], πρόεδρός της και το 1934 υποδείχθηκε ως ένας από τους διεκδικητές του Βραβείου Νόμπελ Λογοτεχνίας.

Τιμήθηκε με

  • βραβείο στο «Φιλαδέλφειο» ποιητικό διαγωνισμό, δύο φορές το 1889, για τη συλλογή ποιημάτων «Ύμνος εις την Αθηνάν» και το 1890 για τη συλλογή «Τα μάτια της ψυχής μου». Εισηγητής του διαγωνισμού ήταν ο Νικόλαος Πολίτης,
  • τον Αργυρό Σταυρό Ιπποτών Τάγματος Σωτηρίας το 1911,
  • το Βασιλικό Αριστείο Γραμμάτων και Τεχνών το 1915,
  • το παράσημο της Λεγεώνος της Τιμής από τη γαλλική κυβέρνηση το 1924,
  • με το βραβείο «Goethe» το 1933,
  • με το Οικονόμειο βραβείο της Ελληνικής Κοινότητας Τεργέστης
  • το παράσημο «De la plaque de l’ Ordre de la Republique» από την ισπανική κυβέρνηση το 1934,
  • με το Παράσημο του Φοίνικος το 1936, το οποίο του απένειμε ο βασιλιάς Γεώργιος.

Είναι ο ποιητής που έγραψε τους στίχους του «Ολυμπιακού Ύμνου», του ύμνου που έκτοτε συνοδεύει με μουσική Σπύρου Σαμάρα την έναρξη και τη διεξαγωγή κάθε Ολυμπιακής διοργάνωσης.

Εργογραφία

Έγραψε στη Δημοτική γλώσσα και εργάστηκε για τη γλωσσική μεταρρύθμιση και αναγέννηση, ενώ το γλωσσικό ζήτημα τον απασχόλησε όσο η ποίηση, έχοντας ως τίμημα την προσωρινή απομάκρυνσή του το 1912, από τη θέση του στο πανεπιστήμιο.

Χαρακτηριστικά για την ταραγμένη εκείνη περίοδο γράφει ο Φάνης Μιχαλόπουλος

«Κι όταν ο Ψυχάρης ησύχαζε στο Παρίσι κι ο Πάλλης, ο Εφταλιώτης κι ο Βλαστός ζούσαν πλούσια στις Ινδίες κι οι άλλοι δημοτικιστές τα 'στριβαν και κρύβονταν, μόνος ο Παλαμάς δέχτηκε όλα τα χτυπήματα και του Κράτους και της Πολιτείας και δυστυχώς και της κοινωνίας, μ'ελάχιστες εξαιρέσεις. Ηταν πεπρωμένο αυτός ο μικροκαμωμένος άνθρωπος... να σταθεί αλύγιστος και να υψωθεί σε πραγματικό ήρωα της ίδέας του δημοτικισμού, κατά την κρίσιμη εκείνη στιγμή. Ο Παλαμάς κατά την εποχή εκείνη ανέβηκε στό ψηλότερο βάθρο του ήρωα και του μάρτυρα, μόνος αυτός».

Ολόκληρο το έργο του έχει εκδοθεί σε 16 τόμους με τον τίτλο «Άπαντα». Υπήρξε πολύμορφη προσωπικότητα της λογοτεχνίας, κεντρική μορφή των ελληνικών γραμμάτων επί μισό αιώνα, όπως γράφει ο Γεώργιος Σεφέρης, «Ο Παλαμάς υπήρξε ο τελευταίος Δάσκαλος του Γένους» και τα «Άπαντά» του εκδόθηκαν σε δεκαέξι τόμους, συνολικά 8.986 σελίδες, από το «Ίδρυμα Κωστή Παλαμά».

Ποίηση

  • «Τραγούδια της πατρίδας μου» το 1886,
  • «Ύμνος εις την Αθηνάν» το 1888,
  • «Τα μάτια της ψυχής μου» το 1892,
  • «Ίαμβοι και Ανάπαιστοι» το 1897,
  • «Τάφος» το 1898,
  • «Ασάλευτη Ζωή» το 1904,
  • «Ο δωδεκάλογος του γύφτου» [11] το 1907, το οποίο είχε ολοκληρώσει από τις 5 Σεπτεμβρίου 1899,
  • «Η φλογέρα του βασιλιά», [εκδόθηκε το 1910. Το έργο ολοκληρώθηκε την 1η Αυγούστου 1909 και εκτείνεται σε περισσότερους από 4.000 δεκαπεντασύλλαβους στίχους],
  • «Οι καημοί της λιμνοθάλασσας»,
  • «Σατιρικά γυμνάσματα» το 1912,
  • «Η πολιτεία και η μοναξιά» το 1912,
  • «Δειλοί και σκληροί στίχοι» το 1928,
  • «Οι νύχτες του Φήμιου» το 1935.

Πεζογραφία

  • «Ο θάνατος του παλικαριού» το 1901,
  • «Διηγήματα» το 1920.

Κριτικά

  • «Το έργο του Κρυστάλλη» το 1894,
  • «Διονυσίου Σολωμού Άπαντα τα ευρισκόμενα» το 1901,
  • «Ηρωικά πρόσωπα και κείμενα» το 1911,
  • «Τα πρώτα κριτικά» το 1913,
  • «Αριστοτέλης Βαλαωρίτης» το 1914,
  • «Πεζοί δρόμοι» το 1928,

Αυτοκριτικά

  • «Τα χρόνια μου και τα χαρτιά μου» τόμος Α, το 1933 και τόμος Β το 1940.

Θεατρικά

  • «Η τρισεύγενη», [το 1903, έργο που έγραψε για τη «Νέα Σκηνή» του Κωνσταντίνου Χρηστομάνου, όμως το απέσυρε πριν την παράστασή του όταν ο Χρηστομάνος θέλησε να επέμβει στην τελική μορφή του.]

Κριτική

Σταθμοί στην ποιητική δημιουργία του αποτέλεσαν «Ο Δωδεκάλογος του Γύφτου» και «Η Φλογέρα του βασιλιά», γραμμένα στο τέλος της πρώτης δεκαετίας του 20ου αιώνα. Στο ποιητικό του έργο κυριαρχεί η Ελλάδα ως ιδανικό και αντικείμενο αγάπης, η πορεία του ελληνικού έθνους μέσα στους αιώνες, η προσπάθεια δημιουργικής αφομοίωσης του αρχαιοελληνικού πνεύματος και της λαϊκής παράδοσης, το πνεύμα της οικουμενικότητας του πολιτισμού.

Εξωτερικοί σύνδεσμοι

Παραπομπές

  1. [Σύμφωνα με δική του ρήση, «...Ο Πατριωτισμός είναι έμφυτος, και εγώ είμαι εθνικιστής!»]
  2. Πέθανε ο Κωστής Παλαμάς Περιοδικό Νέα Εστία, τεύχος 378, 1η Μαρτίου 1943, σελ.301
  3. Ο γάμος του Περιοδικό Ιστορία
  4. Στεφανώθηκαν του Αγίου Στεφάνου
  5. [«....Μήτε με το σίδερο,
    Μήτε με το χρυσάφι,
    Μήτε με τα χρώματα,
    Που σπέρνουν οι ζωγράφοι.
    Μόνο με του πνεύματος,
    Τα μάγια! Σου το υψώνω,
    Σ’ ένα τόπον άυλον,
    Απείραχτο απ’ το χρόνο»]
  6. Κωστής Παλαμάς-Ραχήλ (Ελένη Κορτζά) «Όταν ο έρωτας κρατά ... χαρτί και μολύβι», Εφημερίδα «Το Βήμα», 16 Αυγούστου 1998
  7. Στο σφυρί το σπίτι του Κωστή Παλαμά
  8. Το συλλαλητήριο στην κηδεία του Κωστή Παλαμά
  9. Τακτικά μέλη της Ακαδημίας Αθηνών κατά σειρά εκλογής
  10. Πρόεδροι της Ακαδημίας Αθηνών από την ίδρυσή της
  11. Ο Δωδεκάλογος του Γύφτου, μονοτονική γραφή


Εικόνα:Lp-stamp-line.gif
LivePedia.gr :: Η Ελληνική Ελεύθερη Εγκυκλοπαίδεια



H LivePedia.gr είναι μια ελεύθερη εγκυκλοπαίδεια που αναπτύσσεται χάρη στην εθελοντική προσπάθεια των χρηστών της.
Όλοι μπορούν να δημιουργήσουν νέα λήμματα ή να βελτιώσουν και να διορθώσουν λήμματα που ήδη υπάρχουν.

Ακολουθήστε τη LivePedia.gr στο Twitter


Προσωπικά εργαλεία
LivePedia στο iPhone
Χορηγός Φιλοξενίας Διακομιστή
*σημείωση
  • Εάν παρατηρήσετε κάποια διαφήμιση που δεν ταιριάζει εδώ, παρακαλούμε σημειώστε τη διεύθυνση στην οποία οδηγεί και ενημερώστε μας με email στο livepedia@gmail.com.