Από την Live-Pedia.gr

Ποίηση

Κατηγορίες
της Τέχνης
Αρχιτεκτονική Ζωγραφική Γλυπτική Ποίηση Λογοτεχνία Τραγωδία Κωμωδία Θέατρο Μουσική Στιχουργική Γραφιστική Διακοσμητική Κινηματογραφία Μαγειρική Ποτοποιία Χορός Πολεμική Τέχνη

Αφετηρία της ιστορίας της ποίησης θεωρείται ο Όμηρος. Οι αρχές της, ωστόσο, πρέπει να αναζητηθούν ακόμα παλιότερα. Τα ποιήματα της προομηρικής εποχής δεν έφτασαν μέχρι σήμερα. Επειδή όμως στα ομηρικά έπη αναφέρονται ορισμένοι ποιητές, πρέπει να θεωρήσουμε ως βέβαιη την ύπαρξη προομηρικής ποίησης.

Πίνακας περιεχομένων 1 Ιστορία 2 Ποιητικά είδη 2.1 Λυρική 2.2 Βουκολική 2.3 Γνωμική 2.4 Διδακτική

Ιστορία

Οι ποιητές αυτοί ήταν λαϊκοί τραγουδιστές, όπως οι λυράρηδες ή ποιητάρηδες στην Ελλάδα και οι τροβαδούροι στη Δύση. Απ' τα ονόματα που διέσωσε η παράδοση της προομηρικής εποχής είναι του Ορφέα, του Μουσαίου, του Λίνου, χωρίς να είμαστε βέβαιοι για την ύπαρξή τους.

Η ποίηση εκείνης της εποχής διακρίνεται σε ιερή και μυθική. Η πρώτη περιλάμβανε ύμνους στους θεούς και η δεύτερη είχε ως θέμα τις περιπέτειες μυθικών προσώπων.

Η αρχή της ιερής ποίησης οφείλεται στη λατρεία των μουσών. Το αρχαιότερο είδος της ποίησης είναι το έπος, γιατί άνθρωπος, σαν άτομο και σαν λαός, στην παιδική του ηλικία, επηρεάζεται απ' τις εξωτερικές κυρίως εντυπώσεις. Και τα θέματα του έπους είναι κατορθώματα και ηρωισμοί. Έτσι παρουσιάστηκε το ηρωικό έπος με τη νεανική ζωηρότητα, απλότητα στις περιγραφές και αφέλεια, όπως συμβαίνει στα παιδικά έργα του ανθρώπου. Παράλληλα μ' αυτό αναπτύσσεται και το διδαχτικό έπος, όπου βρίσκουμε συμβουλές και οδηγίες για τη ζωή και τις ασχολίες του ανθρώπου.

Το ηρωικό έπος έχει ως θέματά του τα κατορθώματα των ηρώων της εποχής, του στη λαϊκή φαντασία έπαιρναν τη μορφή του υπερφυσικού και του υπεράνθρωπου.

Η αρχαία ελληνική ποίηση υπήρξε το ζενίθ της ανθρώπινης δημιουργίας, που κατόρθωσε να φτάσει σε μοναδικό βαθμό τελειότητας. Η μορφή των κλασικών ελληνικών έργων, το πλούσιο και βαθιά ανθρώπινο περιεχόμενό τους με την έκφραση ευγενών και υψηλών συναισθημάτων, κατέστησαν το κλασικό πνεύμα παγκόσμιο, ώστε σήμερα η μελέτη του ν' αποτελεί τη βάση της ανθρώπινης μόρφωσης και παιδείας. Τα κυριότερα χαρακτηριστικά της αρχαίας ελληνικής λογοτεχνίας είναι η πρωτοτυπία, το εθνικό και ουμανιστικό στοιχείο. Σ' αυτά οφείλεται η επίδραση που είχε στη διαμόρφωση της λογοτεχνίας όλων των εποχών.

Παρακλάδι του διδακτικού έπους είναι το φιλοσοφικό έπος, που μ' αυτό ασχολήθηκαν κυρίως φιλόσοφοι.

Οι αρχές της λυρικής ποίησης πρέπει ν' αναζητηθούν στα λαϊκά άσματα, όπως είναι τα γιορταστικά, ποιμενικά, γεωργικά, αγροτικά, νανουρίσματα βρεφών και τα οικογενειακό που έψελναν σε διάφορους ρυθμούς.

Η λυρική ποίηση, η έντεχνη λυρική ποίηση, παίρνει τη μορφή της τον ΣΤ' αιώνα. Εφόσον η λυρική ποίηση απηχεί συναισθήματα, που πηγάζουν απ' τις εκδηλώσεις της καθημερινής ζωής, ήταν φυσικό να προέλθει απ' την εσωτερική ζωή του ανθρώπου.

Η λυρική ποίηση λοιπόν είναι κατά ένα μέρος υποκειμενική, αντίθετα η επική είναι αντικειμενική, γιατί αυτή τραγουδά μόνο τις περιπέτειες και τα κατορθώματα των ηρώων. Ο λυρικός ποιητής εκφράζει περισσότερο δικές του σκέψεις και συναισθήματα ή ερμηνεύει τις ιδέες και τις ψυχικές καταστάσεις άλλων. Η υποκειμενικότητα αυτή του ποιητή δεν είναι δυνατό να διαχωριστεί απ' τις αντιλήψεις της εποχής μέσα στην οποία ζει και κινείται.

Η λυρική ποίηση οφείλει την ονομασία της στο ότι κατά την απαγγελία συνοδευόταν απ' τη μουσική της λύρας και διακρίνεται στην ελεγεία, τον ίαμβο και το μέλος. Η ελεγεία είναι ποίημα που αποτελείται από δίστιχες στροφές και η ονομασία του οφείλεται στο ότι ο δεύτερος στίχος λεγόταν έλεγος, δηλαδή θρησκευτικό άσμα. Η ελεγεία θεωρείται γέφυρα, που χρησίμεψε για το πέρασμα απ' την επική στη λυρική ποίηση.

Ένα άλλο είδος της λυρικής ποίησης ήταν το μέλος. Όταν προοριζόταν να ψάλλεται από ένα μόνο πρόσωπο λεγόταν απλά μέλος, ενώ όταν έψελναν πολλά πρόσωπα (χορός) λεγόταν χορικό μέλος. Η μελική ποίηση είναι έργο των Αιολέων, η χορική μελική ποίηση των Δωριέων. Κυριότεροι δημιουργοί του αιολικού μέλους ήταν ο Τέρπανδρος, ο Αλκαίος και η Σαπφώ. Ο Τέρπανδρος καθόρισε επίσης τις τρεις αρμονίες: τη φρυγική, τη λυδική και τη δωρική.

Η δωρική ή χορική ποίηση έχει τις ρίζες της στις θρησκευτικές τελετές και διακρίνεται σε πολλά είδη. Τα προσόδια είχαν προορισμό τους βωμούς. Ο διθύραμβος ψελνόταν προς τιμή του Διόνυσου. Ο παιάνας ήταν εμβατήριο μάχης ή επιτραπέζιο άσμα που έψελναν προς τιμή του Απόλλωνα ή της Άρτεμης. Το υπόρχημα ήταν αφιερωμένο στον Απόλλωνα. Τα παρθένια έψελναν χοροί παρθένων και οι θρήνοι προορίζονταν για τους νεκρούς.

Αργότερα, και συγκεκριμένα στους αλεξανδρινούς χρόνους, διακρίθηκε η σύνθεση επιγραμμάτων, τα οποία χαρακτηρίζονται για τη λεπτότητα της κρίσης, την ειρωνεία τους, τη χάρη της γλώσσας και του ρυθμού. Τα επιγράμματα με ακρίβεια και ζωηρότητα παρουσιάζουν μικρές σκηνές απ' την καθημερινή ζωή. Την ίδια περίοδο ανθίζει και η βουκολική ποίηση, που τα θέματά της τα παίρνει απ' την ποιμενική ζωή και την αγροτική γενικά.

Τα βουκολικά γράφτηκαν σε δωρική διάλεκτο και δακτυλικό εξάμετρο. Αν δούμε την πορεία της πνευματικής εξέλιξης απ' την κλασική εποχή μέχρι τη βυζαντινή και προσπαθήσουμε να κάνουμε μια σύγκριση αυτών των δύο περιόδων, θα διαπιστώσουμε ότι η αρχαία ποίηση μοιάζει σαν μια βουνίσια χώρα, με πανύψηλες κορυφές κι ανοιχτούς ορίζοντες, που τη διασχίζουν ορμητικά ποτάμια και τη στολίζουν ανθισμένα λιβάδια, ενώ η βυζαντινή λογοτεχνική παραγωγή μοιάζει με το μονότονο κάμπο που δεν τον διακόπτει κανένα ύψωμα και τον διασχίζουν μονάχα μερικά ποταμάκια, που πηγάζουν απ' την προηγούμενη χώρα και χάνονται μέσα σε αφιλόξενες στέπες. Εξάλλου, απ' τη βυζαντινή λογοτεχνία λείπει η οργανική ενότητα και η ενιαία ανάπτυξη όλων των λογοτεχνικών ειδών, στοιχεία που κάνουν μοναδική την αρχαία πνευματική παραγωγή, γιατί ο βυζαντινός πολιτισμός προήλθε απ' τη μακροχρόνια ανάμειξη τριών ετερογενών στοιχείων, του ελληνοχριστιανικού, του ρωμαϊκού και των ανατολικών επιδράσεων. Το μόνο είδος της ποίησης που καλλιεργήθηκε στην περίοδο αυτή είναι η εκκλησιαστική. Η εξωτερική μορφή της στηρίζεται στο ρυθμό και τον τόνο και όχι στην ανταλλαγή των βραχέων και μακρών φωνηέντων της κλασικής ποίησης.

Θρίαμβος της αξίας και της δημιουργικής δύναμης του ανθρώπου και μιας νέας, πιο ελεύθερης φιλοσοφίας, είναι η Αναγέννηση. Η Αναγέννηση είναι ο αιώνας μιας μεγάλης σειράς σπουδαίων λογοτεχνών, καλλιτεχνών, ιστορικών επιστημόνων, που το σύνολό τους αποτελεί το χρυσό αιώνα του νέου πολιτισμού.

Εδώ οι διανοούμενοι έχουν τη γνώμη ότι η ποίηση είναι διπλή μίμηση, της φύσης και των καλών συγγραφέων, δηλ. ακολουθούν τα διδάγματα που είχε δώσει ο Οράτιος με την "Ποιητική".

Στα έργα της νεοελληνικής ποίησης, διηγούνται τους ηρωικούς αγώνες των Βυζαντινών προς τους μουσουλμάνους και τους Σαρακηνούς. Έτσι δημιουργήθηκε ολόκληρος κύκλος δημοτικών τραγουδιών, ο λεγόμενος ακριτικός κύκλος. Τ' όνομά του οφείλει στους Ακρίτες, τους στρατιώτες που είχαν σκοπό να φρουρούν τα σύνορα του κράτους.

Στον κύκλο αυτό φανερώνεται ο θαυμασμός του λαού για τα κατορθώματα των ηρωικών πολεμιστών και παρουσιάζεται όλο το ηρωικό και πολεμικό πνεύμα τον Βυζαντίου στην πιο δοξασμένη περίοδο της ιστορικής του ζωής. Παράλληλα με τον κύκλο αυτό γράφονται στη δημοτική γλώσσα και διάφορες ερωτικές ιστορίες, μυθιστορήματα και διδακτικά ποιήματα. Άλλα είδη, που ανθίζουν στους 17ο-18ο αιώνες, είναι οι διάφοροι θρήνοι, ποιήματα που αναφέρονταν σε καταστροφές πόλεων ή χωριών, η ποίηση που έχει θέμα την ξενιτιά, η βουκολική, η επικολυρική ποίηση, όπως ο "Ερωτόκριτος".

Σημαντική θέση στη νέα ελληνική λογοτεχνία κατέχει η δημοτική ποίηση, που εκφράζει με θαυμάσιο τρόπο τα συναισθήματα του λαού και δίνει τέλεια εικόνα της εξέλιξης της γλώσσας. Τα περισσότερα δημοτικά τραγούδια παρουσιάζουν μοναδική λεπτότητα στην έκφραση, αφάνταστο πλούτο εικόνων, ρωμαλέα ποιητική διάθεση και μεγάλο συναισθηματικό θησαυρό.

Η σύγχρονη ποίηση είναι ένα λιβάδι που φυτρώνουν μέσα του χιλίων ειδών λουλούδια. Υπάρχουν αρωματικά αλλά και άοσμα, πολύχρωμα αλλά και μονόχρωμα, βελουδένια στην αφή αλλά και αγκαθωτά.

Στη νεότερη παγκόσμια ποίηση ξεχώρισαν τα ρεύματα του ρομαντισμού, του σουρεαλισμού και του φουτουρισμού.

Η ποίηση, όπως και κάθε πνευματικό έργο ενός ανθρώπου ή λαού, μας δίνει την εικόνα του πνευματικού βίου του ανθρώπου ή του λαού, τα χαρίσματα και τα ελαττώματά τους, τις αρετές, τα πάθη και τα μίση τους, τη μεγαλοσύνη και την ευτυχία τους, τα όνειρα και τις φιλοδοξίες, τις προοπτικές για το μέλλον. Η πνευματική κληρονομιά ενός λαού αφήνει πάντα φωτεινά ίχνη, που δείχνουν στις γενιές το δρόμο που χάραξε την ιστορική πορεία του. Παράλληλα επηρεάζει και τους δρόμους που θ' ακολουθήσει ένα έθνος για την πραγματοποίηση των μεγάλων του έργων, στην κοινωνική αλλαγή και της ιστορικής του αποστολής.

Βλέπε το εξαιρετικά ενδιαφέρον λήμμα νεώτερη ποίηση (μοντέρνα), για περισσότερες πληροφορίες στο θέμα.

Λάλον ύδωρ (της ποιήτριας Β. Γαβριελάτου)

Μούπαν τα λόγια ετούτα τα πικρά

" Η ποίηση στην εποχή μας δεν περνάει"

δεν έχει δίοδο, οι θύρες του ουρανού

γι' αυτήν κλειστές."

Όμως εγώ δεν πίστεψα ποτέ, ποτέ

πως δεν θα κελαηδούν τα πουλιά το Μάη,

πως δεν θα υπάρχουνε πηγές λαλέουσες

πολλές και λάλον ύδωρ που θα οδεύουν

εκθαμβωτικά μέσα στο κόρφο αυτής της Γης

και μέσ' τα καλντερίμια!!

Ποιητικά είδη

Λυρική

Με τη στενή σημασία της είναι η ποίηση που συνδυάζεται με τη μουσική ή συγχρόνως με τη μουσική και το χορό, ενώ με την ευρύτερη σημασία της είναι η ποίηση που εκφράζει υποκειμενικά συναισθήματα.

Στους αρχαίους Έλληνες. Η λ.π. αναπτύχθηκε αργότερα από την επική, προήλθε όμως από παλαιότατα δημοτικά άσματα. Ήδη στον Όμηρο υπάρχουν μαρτυρίες για ορισμένα λυρικά μοτίβα, όπως είναι ο "Παιάνας" (τραγούδι υμνητικό του Απόλλωνα), ο "Υμέναιος" (γαμήλιο άσμα), ο "Θρήνος" (μοιρολόι για τους νεκρούς). Ως έντεχνο όμως είδος η λ.π. άρχισε να αναφαίνεται από τα μέσα του 8ου αι., δηλ. πολύ αργότερα από την επική, στην Ιωνία και έφτασε στη μεγάλη της ακμή τον 5ο αι. π.Χ., οπότε διαδόθηκε σ` ολόκληρη την Ελλάδα.

Η λ.π., ανάλογα με το περιεχόμενο και τη μορφή με την οποία εκφράζεται, διακρίνεται σε τέσσερα κύρια είδη: α) Ελεγειακή: είναι δημιούργημα των Ιώνων και εμφανίζεται το 700-600 π.Χ. Είναι άσμα που εκφράζει κάθε δυνατή συγκίνηση και εκπροσωπείται από τους Καλλίνο, Αρχίλοχο, Μίμνερμο, Σόλωνα, Ξενοφάνη, Θέογνη κ.ά. β) Ιαμβική: δημιούργημα και αυτή των Ιώνων, σύγχρονο με την ελεγεία. Έχει ως βάση το σκώμμα και ασχολείται με κοινωνικά ή πολιτικά θέματα. Εκπρόσωποι: Σιμωνίδης ο Αμοργίνος κ.ά. γ) Μελική: καλλιεργήθηκε από τους Αιολείς και μ` αυτήν τραγούδησαν το κρασί, την καλοζωία και τον έρωτα. Εκπρόσωποι: Αλκαίος, Σαπφώ, Ανακρέοντας, δ) Χορική: καλλιεργήθηκε από τους Δωριείς (Τέρπανδρος, Αλκμάν, Στησίχορος κ.ά.), αποτελεί συνδυασμό ποίησης, μουσικής και χορού, εκφράζει συνθετότερα συναισθήματα και έχει ομαδικό χαρακτήρα.

Στους άλλους λαούς. Στους Ρωμαίους η λ.π. δεν παρουσίασε αυτόνομη εξέλιξη. Όπως όλα τα γραμματειακά είδη, έτσι και αυτό αναπτύχθηκε κάτω από την ελληνική επίδραση. Ιδιόμορφο λυρικό είδος που καλλιεργήθηκε από τους Λατίνους ποιητές ήταν η σάτιρα.

Αντίθετα, σημαντική ήταν η ανάπτυξη της λ.π. στους ανατολικούς λαούς. Οι Ινδοί έγραφαν θρησκευτικούς ύμνους στην αρχή και μετά γνωμικά, ηθικά, ερωτικά κ.ά. ποιήματα (5ος αι. μ.Χ.). Οι Κινέζοι από το 1500 π.Χ. έχουν λαϊκά ερωτικά, ηθικά κ.ά. ποιήματα. Η ιαπωνική λ.π. έχει χαρακτήρα φυσιολατρικό, η περσική διδακτικό, γνωμικό και ερωτικό, η αιγυπτιακή θρησκευτικό, ερωτικό και συμποτικό, η εβραϊκή θρησκευτικό (ψαλμοί του Δαβίδ κ.λ.π.), διδακτικό (Παροιμίες Σολομώντα), ερωτικό (Άσμα Ασμάτων) κ.λ.π.

Κατά το μεσαίωνα λυρική ποίηση ανέπτυξαν οι μωαμεθανοί με τη μορφή τραγουδιών ερωτικών, σκωπτικών, γνωμικών, πολεμικών κ.λ.π. Οι Βυζαντινοί ως φυσικοί συνεχιστές των αρχαίων Ελλήνων προσάρμοσαν τη λ.π. κυρίως σε μορφές που εξυπηρετούσαν τη λατρεία. Παράλληλα όμως ασχολούνταν και με κοσμικά θέματα, δηλ. ιστορικά, μυθολογικά, σκωπτικά, επιτύμβια κ.ά. Στη Δύση καλλιεργήθηκε η θρησκευτική, πολεμική και ερωτική ποίηση.

Στη νεότερη Ελλάδα. Οι εθνικές και κοινωνικές συνθήκες που επικρατούσαν στην τουρκοκρατούμενη Ελλάδα δεν επέτρεψαν την ανάπτυξη της λ.π. Γι` αυτό είναι χτυπητή η απουσία των προϊόντων της. Μόνο στην ενετοκρατούμενη Κρήτη έχουμε κάποιες παρουσίες, όπως του Λεονάρδου Δελαπόρτα (14ος - 15ος αι.), του Ι. Πλουσιαδηνού (14ος αι.) και του Μαρίνου Φαλιέρου (16ος αι.). Το είδος γνώρισε μεγάλη ακμή κυρίως μετά την απελευθέρωση από τον τουρκικό ζυγό. Ανάμεσα στους ποιητές που διακρίθηκαν ιδιαίτερα είναι οι: Σολωμός, Παλαμάς, Καβάφης, Γρυπάρης, Μαβίλης, Χατζόπουλος και πολλοί άλλοι. Λυρικά ποιήματα είναι και αρκετά δημοτικά τραγούδια (της αγάπης, μοιρολόγια κ.ά.).

Βουκολική

Λαϊκά αυτοσχέδια τραγούδια των βουκόλων (βοσκών), έντεχνη ποίηση εμπνευσμένη από τις ποιμενικές ασχολίες και την ήρεμη ποιμενική και αγροτική ζωή.

Από τους αρχαίους Έλληνες πρώτοι οι Δωριείς ασχολήθηκαν με το ποιητικό αυτό είδος, για να υμνήσουν τις αγροτικές θεότητες. Κυριαρχεί η ειδυλλιακή ατμόσφαιρα της αγροτικής ζωής, που κυλά ανάμεσα σε χλοερά λιβάδια, καταπράσινα χωριά και γάργαρα νερά. Κέντρα της ποίησης αυτής ήταν η Λακωνία, η Σικελία και η Ν Ιταλία. Το ποίημα του Στησίχορου "Δάφνις" είναι το αρχαιότερο βουκολικό που έχουμε.

Εκεί όμως που η β.π. γνώρισε τη μεγαλύτερη ακμή της ήταν η Αλεξάνδρεια. Στη μεγαλούπολη εκείνη των Πτολεμαίων ο πολιτισμός, η πολυτελής και αβρή ζωή δημιούργησαν κάποιο κορεσμό και οι κάτοικοί της ζητούσαν μέσα στην πνιγηρή ατμόσφαιρα της πόλης να δροσίζονται με τη δροσερή αύρα της αγροτικής ζωής, την οποία η β.π. τους παρείχε πλούσια. Το είδος τελειοποίησε ο Θεόκριτος ο Συρακούσιος, ο οποίος είχε ως πρότυπά του τον Ευριπίδη, το Σώφρονα το μιμογράφο και τη δημοτική ποίηση, και είχε κατανείμει τη ζωή του ανάμεσα στην πατρίδα του και την Αλεξάνδρεια. Η ποίηση του Θεόκριτου για τις πολλές της αρετές βρήκε πολλούς θαυμαστές και μιμητές, από τους οποίους σπουδαιότεροι είναι ο Βίωνας (έγραψε 10 ειδύλλια), ο Μόσχος (τέσσερα) και από τους Ρωμαίους ο Βιργίλιος. Άλλοι Ρωμαίοι βουκολικοί ποιητές ήταν ο Μ. Βαλέριος Μεσάλας, ο Καλπούρνιος, ο Νεμεσιανός κ.ά.

Γνωμική

Σύντομα ρητά, που μας συμβουλεύουν τι να κάνουμε σε κάθε περίσταση της ζωής μας. Είναι δύσκολο να τα ξεχωρίσουμε από τις παροιμίες.

Από τα πεζά γνωμικά προχώρησαν οι αρχαίοι στη δημιουργία της γ.π. Τα έμμετρα γνωμικά προτιμούνται, γιατί είναι πιο εύκολα στην απομνημόνευση. Στα γνωμικά ποιήματα βρίσκουμε διατυπωμένη έμμετρα τη λαϊκή φιλοσοφία, όπου η ιδέα του θανάτου γίνεται κίνητρο για την απόλαυση της ζωής. Περισσότερο όμως στη γ.π. επικρατεί η απαισιόδοξη αντίληψη της ζωής:

Δεν ηύρα φίλο μπιστικό, μηδ` αδερφό καλλιάν του

σαν το σπαθάκι μ` αδερφό, σαν το πουγκί μου φίλο

(Ν. Πολίτη "Εκλογαί")

"Εγκαρτέρηση, υπομονή, σύνεση, φρόνηση, επιτηδειότητα, αποφυγή φιλοδοξίας είναι οι συστάσεις που βγαίνουν από το γνωμικό ελληνικό τραγούδι, ταιριαστά με το σύνολο της ψυχολογίας του" (Δημαρά: Ιστορία Λογοτεχνίας). Η γ.π. περιλαμβάνει και πολλά εργατικά, σατιρικά και περιγελαστικά ποιήματα.

Πρώτα σπέρματα γνωμικής ποίησης βρίσκουμε στον Όμηρο ("Εις οιωνός άριστος, αμύνεσθαι περί πάτρης") και στον Ησίοδο (έργον ουδέν όνειδος, αεργίη δε τ` όνειδος"). Η τάση αυτή προς τη γνωμική έκφραση κατέληξε στα αποφθέγματα των επτά σοφών: "Μηδέν άγαν". Γνωμικοί ποιητές στην αρχαιότητα υπήρξαν ο Θέογνης, που έγραψε 1390 στίχους με ελεγείες ηθικού περιεχομένου, ο Φωκυλίδης, ο Ιππώνακτας, ο Σόλωνας. Γνωμικοί στίχοι απαντούνται στον Πίνδαρο, στο Σοφοκλή, στον Ευριπίδη, στο Μένανδρο, στους ρήτορες και τους ιστορικούς.

Γνωμικοί ποιητές στην τουρκοκρατία είναι οι: Στέφανος Σαχλίκης, από το Ηράκλειο Κρήτης, στο τέλος του 15ου και στις αρχές του 16ου αι., ο Μπεργαδής γύρω στα 1500. Γνωμικοί στίχοι υπάρχουν στη "Θυσία του Αβραάμ" (1635) και στον "Ερωτόκριτο" (1669).

"Κι όπου κατέχει να μιλεί με γνώση και με τρόπο

κάνει και κλαίσι και γελού τα μάτια των ανθρώπων".

ή "με τον καιρό τα δύσκολα και τα βαριά λαφραίνουν"

ή "πολλές βολές η μαστοριά ενίκησε τη φύση".

Το 18ο αι. επικρατεί στην ποίησή μας ο διδακτισμός και το γνωμικό στοιχείο αρχίζει να ανανεώνεται (Λιβέριος Κωλέττης, Αντων. Στρατηγός, Ιωαν. Ρίζος Μανέ, Δράκος Σούτσος, Καισάριος Δαπόντες).

"το γαρ πολύ της θλίψεως γεννά παραφροσύνην"

ή "θάλασσα δε, πυρ και γυνή, στον κόσμο κακά τρία"

ή "διότι κάθε περισσό φέρνει την αηδία"

(Καισάριος Δαπόντες)

Διδακτική

Η ποίηση που, εκτός από την αισθητική απόλαυση, επιδιώκει και πρακτικό σκοπό, δηλ. τη διδασκαλία. Για την επίτευξη του σκοπού της αυτού χρησιμοποιεί κάθε πρόσφορο μέσο, όπως είναι ο μύθος, τα παραδείγματα, τα ηθικά και θρησκευτικά παραγγέλματα κ.λ.π., με τα οποία είναι δυνατό να εξευγενιστεί η ανθρώπινη ζωή.

Ο πρώτος που καλλιέργησε τη δ.π. είναι ο Ησίοδος, ο οποίος με το κλασικό του ποίημα "Έργα και Ημέραι" δίνει συμβουλές για την εργασία, την οποία θεωρεί ως το μόνο δρόμο που οδηγεί τον άνθρωπο στην ευδαιμονία. Απευθύνει το λόγο στον αδερφό του Πέρση, επιδιώκοντας να τον αποτρέψει από την οκνηρία και να τον ωθήσει στην εργασία. Το είδος αυτό της ποίησης ευδοκίμησε κατά την αρχαιότητα, την ελληνική και τη ρωμαϊκή, επίσης στο Βυζάντιο, στην τουρκοκρατία και στη νεότερη Ελλάδα. Αλλά και στην Ευρώπη και την Αμερική βρήκε μιμητές. Σήμερα έχει ατονήσει και ελάχιστα ασχολούνται μ` αυτό.