Σοφοκλής

Από την Live-Pedia.gr

Μετάβαση σε: πλοήγηση, αναζήτηση

Αρχαίος Έλληνας μεγάλος τραγικός ποιητής.

Για τη ζωή και τα έργα του μεγάλου αυτού τραγικού υπάρχουν πολλές πληροφορίες, που παρέχουν όμως πολλές αντιφάσεις. Από τις λίγες που μένουν ασφαλείς και πιστές πληροφορούμαστε ότι ήταν γιος του Σοφίλλου και γεννήθηκε στο δήμο του Κολωνού των Αθηνών. Σύμφωνα με το Πάριο χρονικό ο Σοφοκλής πέθανε επί άρχοντος Καλλίου (406-405 π.Χ.). Φαίνεται δε ότι γεννήθηκε περί το 497-496 πΧ. Σύζυγός του ήταν η Νικοστράτη, από την οποία απέκτησε τον επίσης τραγικό ποιητή Ιοφώντα. Από την ερωμένη του, εξάλλου, Θεωρίδα τη Σικυωνία, απέκτησε τον Αρίστωνα. Ο γιος του τελευταίου, Σοφοκλής και αυτός ονομαζόμενος παρέστησε το 401 πΧ. τον "Οιδίποδα επί Κολωνώ". Ο Σοφοκλής ήταν αρχηγός του χορού των νέων όταν οι Αθηναίοι γιόρταζαν τη νίκη της Σαλαμίνας. Έτυχε δε ευρείας μορφώσεως. Την τραγική τέχνη τη διδάχθηκε με τις τραγωδίες του Αισχύλου. Για πρώτη φορά παρουσιάστηκε μπροστά στο αθηναϊκό κοινό το 468 π.Χ., όταν ήταν άρχοντας στην Αθήνα ο Αψηφίων. Ο Πλούταρχος διηγείται τον αγώνα αυτόν κατά τον οποίο ο νεαρός Σοφοκλής αντιμετώπισε και νίκησε τον Αισχύλο, που ήταν τότε 57 ετών και τον θεωρούσαν το μεγαλύτερο τραγικό ποιητή της εποχής του. Το 438 πΧ. νίκησε και τον Ευριπίδη. Κατά το 433-432 ο Σοφοκλής ήταν πρόεδρος των "ελληνοταμιών", όπως πληροφορούμαστε από επιγραφή. Κατά τα έτη 441-439 έλαβε μέρος στον πόλεμο εναντίον των Σαμίων σαν συστρατηγός του Περικλή. Το 409, επί άρχοντος Γλαυκίππου, ο Σοφοκλής πήρε το πρώτο βραβείο για το έργο "Φιλοκτήτης". Για το θάνατο του ποιητή υπάρχουν διάφορες εκδοχές. Αυτό που είναι θετικό, είναι ότι πέθανε σε πολύ μεγάλη ηλικία και ότι τάφηκε στον Κολωνό και κοντά στο δρόμο που οδηγεί στη Δεκέλεια.

Ο Σοφοκλής είχε μελετήσει πολύ τον Όμηρο, γι' αυτό ονομάζεται Ομηρικός. Τα γνωμικά του γενικά έχουν την προέλευσή τους από τα Ομηρικά έπη. Οι τραγωδίες του έχουν περιπαθέστερη πλοκή. Δεν έχουν την πομπώδη φρασεολογία του Αισχύλου, είναι όμως γεμάτες αδρά και καμιά φορά τραχέα διανοήματα, που τα τοποθετεί και σ' αυτά ακόμη τα στόματα των γυναικών, της Ηλέκτρας και της Αντιγόνης.

Ο Σοφοκλής εισήγαγε στις τραγωδίες του ορισμένες καινοτομίες. Η σπουδαιότερη από αυτές είναι ότι αύξησε τους υποκριτές από δύο σε τρεις. Το νεωτερισμό αυτό τον ακολούθησε και ο Αισχύλος στην "Ορέστειά" του (458). Δεύτερη καινοτομία του ποιητή είναι ότι αύξησε τα μέλη του χορού από 12 σε 15. Με τον τρόπο αυτό η συνδιάλεξη με τον κορυφαίο του χορού έγινε ευκολότερη. Κατά την παράδοση, επίσης, ο Σοφοκλής υπήρξε ο εφευρέτης της σκηνογραφίας και άλλων μικροτέρων καινοτομιών. Η πλοκή των έργων του είναι τεχνικότατη, οι δε χαρακτήρες των ηρώων του διαγράφονται με ενέργεια και ζωηρότητα. Χαρακτηριστικές επίσης είναι οι έντεχνες λύσεις των δραμάτων του και η χρησιμοποίηση της λεγομένης "τραγικής ειρωνείας". Οι Αθηναίοι εκτιμούσαν πολύ το Σοφοκλή, ο οποίος παρέμεινε διαρκώς στην πατρίδα του χωρίς να επισκεφτεί καμία ξένη αυλή ηγεμόνα, όπως έκαναν ο Αισχύλος, ο Ευριπίδης και οι άλλοι ποιητές.

Ο Σοφοκλής υπήρξε πολυγραφότατος. Συνέγραφε περί τα 120 δραματικά έργα, από τα οποία σώζονται μόνον επτά:

1. Ο "Αίας". Από το μύθο του Αίαντα ο Σοφοκλής έκαμε επιλογή και διέπλασε το υλικό, όσον αφορά στο ήθος του ήρωα. Η τραγωδία αυτή για να διακρίνεται από την άλλη, του ίδιου ποιητή, που απωλέσθηκε, ονομάστηκε από τους μεταγενεστέρους. "Αίας ο μαστιγοφόρος", γιατί, όταν ο ήρωας πρωτοπαρουσιάζεται στη σκηνή, κρατεί στα χέρια του μαστίγιο.

Θέμα της τραγωδίας είναι η εξέλιξη του σφοδρού πάθους του Αίαντα να εκδικηθεί τους Ατρείδες, που κατά τη γνώμη του άδικα του στέρησαν τα όπλα του Αχιλλέα. Το πάθος του Αίαντα είναι τόσο μεγάλο, ώστε έσφαζε και βασάνιζε τα ποίμνια των Αχαιών, γιατί νόμιζε ότι βασάνιζε τους εχθρούς του. Αλλά ακόμη μεγαλύτερη από το πάθος, είναι η ηθική του απόγνωση, όταν κατάλαβε τι είχε κάνει. Και ενώ πρώτα οι θεατές καταλαμβάνονται από φρίκη βλέποντας το πάθος του Αίαντα, που δεν αισθάνεται καμία μεταμέλεια για τις πράξεις του, μέσα στην παραφροσύνη του και απαντά με αλαζονεία στη θεά Αθηνά, η οποία τον συμβουλεύει να ζητήσει συγγνώμη από τους εχθρούς του, ο Σοφοκλής με την τέχνη του κατορθώνει να μεταβάλει τη φρίκη σε οίκτο για το δυστυχισμένο ήρωα. Γιατί παρουσιάζει τον Αίαντα σαν πάσχοντα από νόσο ιερή, από τιμωρία της Θείας Δίκης και η συμπάθεια μεγαλώνει με την αυτοκτονία του ήρωα, που δεν είναι έκρηξη του πάθους του, αλλά αποτέλεσμα των συλλογισμών του. Αληθινό θαυμασμό προκαλεί ο μονόλογος του Αίαντα, στις φράσεις του οποίου υπάρχει θησαυρός ιδεών, συναισθημάτων και παθών. Το έργο τελειώνει με την ταφή του νεκρού, που δίνει πλήρη ικανοποίηση στον Αίαντα. Έτσι ο Σοφοκλής στην τραγωδία του αυτή παρουσιάζει την τιμωρία της αλαζονείας και τη διόρθωση της αδικίας, ώστε να αποκατασταθεί η αρμονία του ηθικού κόσμου, που είχε διαταραχθεί.

2. Η "Αντιγόνη" είναι η τρίτη από τις τραγωδίες, που ο μεγάλος τραγωδός εμπνεύστηκε από το μύθο του Οιδίποδος. Τα πρόσωπα της τραγωδίας είναι η Αντιγόνη, ο Κρέων, ο Αίμων, η Ισμήνη, ο φύλακας και ο χορός των γερόντων. Στην τραγωδία αυτή τα συναισθήματα, το πάθη και το ήθος των προσώπων βρίσκονται σε σύγκρουση. Ιδιαίτερα προέχει η μορφή της Αντιγόνης με το ηθικό μεγαλείο της ψυχής της. Στον πρόλογο η ηρωίδα με συγκινητικότατες εκφράσεις φανερώνει την απόφασή της να εκτελέσει το θρησκευτικό και συγγενικό της καθήκον, να θάψει δηλ. τον αγαπημένο της αδελφό. Η υψηλοφροσύνη της Αντιγόνης γίνεται πιο φανερή ακόμη με την σύγκριση ανάμεσα σ' αυτή και τη δειλή αδελφή της Ισμήνη.

Τολμηρή και υπερήφανη αναδεικνύεται η Αντιγόνη κατά το διάλογό της με τον Κρέοντα και από κατηγορουμένη μεταβάλλεται σε κατήγορο και ειρωνεύεται τον Κρέοντα γιατί τόλμησε, κοινός αυτός άνθρωπος, να επιβάλει πράξεις αντίθετες από το θείο νόμο. Ακολουθεί η σκηνή, κατά την οποία η άτολμη και δειλή Ισμήνη θέλει να συμμεριστεί την τύχη της αδελφής της, λέγοντας ότι είναι και αυτή συνένοχος. Υπερήφανη, όμως, η Αντιγόνη αποκρούει τη δήθεν συνένοχό της και βαδίζει μόνη προς τη σκληρή τιμωρία της. Άδικα ο μνηστήρας της και γιος του Κρέοντα Αίμων ζητεί από τον πατέρα να σώσει την αγαπημένη του.

Θαυμάσιο είναι το τέλος της τραγωδίας, οπότε η Αντιγόνη, που για μια στιγμή είχε δειλιάσει ανακτά το παλαιό ψυχικό σθένος της και αποφαίνεται ότι η μεγαλύτερη ευτυχία για τον άνθρωπο είναι η ηρεμία της συνείδησης ότι εξετέλεσε το καθήκον του. Ο Κρέων έπειτα από τις απειλές του Τειρεσία, τρέχει να απελευθερώσει την Αντιγόνη, που είχαν κλείσει ζωντανή στο σπήλαιο, αλλά είναι αργά πια. Η Αντιγόνη έχει πεθάνει και ο Αίμων αυτοκτονεί επί του πτώματός της. Ακολουθεί η αυτοκτονία της συζύγου του Κρέοντος Ευρυδίκης και οι θρήνοι του μεταμελημένου βασιλιά, ενώ ο χορός των γερόντων ψάλλει χορικό άσμα.

3. Η "Ηλέκτρα" έχει την ίδια ηθική βάση, στην οποία ο Σοφοκλής θεμελίωσε την Αντιγόνη του. Την ευλάβεια, δηλαδή, προς τους θεούς και το καθήκον του σεβασμού προς το νεκρό πατέρα. Η υπόθεση της τραγωδίας είναι ο φόρος του Αιγίσθου και της Κλυταιμνήστρας, που δολοφόνησαν τον Αγαμέμνονα, από τον Ορέστη, τον οποίο βοηθεί και η αδελφή του Ηλέκτρα, η ηρωίδα της τραγωδίας.

Τα πρόσωπα του έργου, εκτός από αυτά που αναφέρθηκαν πιο πάνω, είναι η αδελφή της Ηλέκτρας Χρυσόθεμις, ο παιδαγωγός του Ορέστη και ο φίλος του τελευταίου Πυλάδης, που είναι όμως βωβό πρόσωπο.

Ο χορός αποτελείται από γυναίκες των Μυκηνών, η δε υπόθεση εκτυλίσσεται στα ανάκτορα του Αγαμέμνονα. Η Ηλέκτρα διδάχτηκε μεταξύ των ετών 442 και 413 πΧ.

4. "Οιδίπους τύραννος". Η τραγωδία αυτή αποτελεί το αριστούργημα όχι μονάχα του Σοφοκλή, αλλά και γενικότερα όλης της τραγικής τέχνης. Σε αυτήν ο ήρωας είναι κυρίως θύμα των ιδίων του παθών, χωρίς να παύει να είναι και παιγνίδι στα χέρια της Ειμαρμένης. Κάθε ενέργεια και κάθε πάθος του Οιδίποδα προέρχεται από την ελεύθερη θέλησή του.

Πρόσωπα του έργου είναι ο Οιδίπους, ο Κρέων, ο Τειρεσίας, η Ιοκάστη, ένας ιερέας του Δία, ένας υπηρέτης του Λαΐου, ο Άγγελος, ο Εξάγγελος και ο χορός από τους γέροντες Θηβαίους. Η πλοκή του μύθου είναι αριστοτεχνικότατη. Τα ήθη των προσώπων διαγράφονται με επιτυχία. Δραματικότατη είναι η σκηνή, κατά την οποία ο Οιδίπους βγαίνει στη σκηνή, αφού τυφλώθηκε με τα ίδια του τα χέρια.

Ο ίδιος ο Κρέοντας ξεχνά την υβριστική συμπεριφορά του και παρηγορεί το δυστυχισμένο ήρωα και του υπόσχεται ότι θα γίνει προστάτης των θυγατέρων του. Συγκινητικότατη, εξάλλου, είναι η σκηνή, κατά την οποία ο Οιδίπους αγκαλιάζει τις θυγατέρες του. Η τραγωδία διδάχτηκε στην Αθήνα, κατά τα πρώτα έτη του Πελοποννησιακού πολέμου ή κατά το 415 π.Χ., μετά το λοιμό, που είχε ενσκήψει στην πόλη. Οι Αθηναίοι, όμως, προτίμησαν το Φιλοκλή και ο Σοφοκλής νικήθηκε. Πιθανόν τούτο να προήλθε από την αποδοκιμασία των Αθηναίων προς τους πολιτικούς υπαινιγμούς του ποιητή, οι οποίοι είδαν ότι με αυτούς αποδοκιμαζόταν η πολιτική του Περικλή.

5. "Οιδίπους επί Κολωνώ". Στην τραγωδία αυτή ο Σοφοκλής αναφέρει τη δυστυχισμένη ζωή του ήρωα στα τελευταία του χρόνια. Πρόσωπα της τραγωδίας είναι ο Οιδίπους, η Αντιγόνη, η Ισμήνη, ο Θησεύς, ο Κρέων, ο Πολυνείκης, ένας Κολωνεύς, ένας αγγελιοφόρος και ο χορός των γερόντων Αθηναίων. Ο Κικέρων χαρακτηρίζει την τραγωδία αυτή ως μεγαλειώδη ύμνο γεμάτο γλυκύτητα του Κολωνού και από τη δύναμη των Αθηνών, που γράφηκε σε γλώσσα υψηλή και αρμονική αλλά στερείται δραματικής πλοκής. Πραγματικά ο "Οιδίπους επί Κολωνώ" υπολείπεται κατά πολύ σε πλοκή μύθου από τον "Οιδίποδα τύραννο" και αρκετά όσον αφορά την περιγραφή του ήθους των προσώπων. Η τραγωδία αυτή διδάχτηκε κατά το 401 πΧ.

6." Τραχινίαι". Η ονομασία της τραγωδίας αυτής του Σοφοκλή προήλθε από το χορό ο οποίος αποτελείται από παρθένες της πόλης Τραχίνος της Θεσσαλίας. Το θέμα της τραγωδίας έχει ληφθεί από την "Οιχαλίας άλωσι". Σύμφωνα με το γνωστό μύθο ο Ηρακλής προόριζε την Ιόλη για τον Ύλλο και στέλνει το χιτώνα στο Λίχα. Ο Σοφοκλής επινόησε τα τραγικά σημεία του δράματος. Στον πρόλογο η Δηιάνειρα διηγείται πως έγινε ο γάμος της με τον Ηρακλή και ανησυχεί γιατί δεν ξέρει που βρίσκεται τώρα ο άνδρας της. Η θεράπαινα τη συμβουλεύει να στείλει το γιο της Ύλλο προς αναζήτηση του πατέρα του. Ακολουθεί ο διάλογος Δηιάνειρας και Ύλλου, ο τελευταίος αναχωρεί, ενώ ο χορός εύχεται να ανακαλύψει τον Ηρακλή ο ήλιος που βλέπει τα πάντα. Σε λίγο καταφτάνει ο άγγελος, που λέγει ότι άκουσε από το Λίχα ότι ο Ηρακλής επιστρέφει, αφού κατέλαβε την πόλη του Ευφύτου. Στο μεταξύ φθάνει και ο Λίχας, που διηγείται πως έγινε η κατάληψη της πόλης. Η Δηιάνειρα χαίρεται βέβαια για την είδηση, λυπάται όμως τις γυναίκες που αιχμαλωτίστηκαν και ενδιαφέρεται κυρίως για την Ιόλη, γιατί έχει αρχίσει να τη βασανίζει η ζήλεια. Ρωτά το Λίχα και μαθαίνει ότι ο Ηρακλής έχει ερωτευτεί την αιχμάλωτή του.

Η Δηιάνειρα σκέφτεται τότε να ξαναφέρει κοντά της τον άπιστο, στέλνοντάς του το χιτώνα που είχε βάψει με το αίμα του Νέσσου, ο οποίος, όπως νομίζει, έχει την ιδιότητα να κάνει τον Ηρακλή να ξεχάσει την Ιόλη. Αφού λέγει τα σχέδιά της στο χορό, δίνει στο Λίχα το χιτώνα μαζί με την παραγγελία να το φορέσει ο Ηρακλής και κανείς άλλος. Αφού έφυγε ο Λίχας, η Δηιάνειρα αρχίζει να ανησυχεί, γιατί σκέπτεται ότι δεν ήταν δυνατόν ο Νέσσος να τη συμβουλεύσει κάτι καλό. Εκείνη τη στιγμή φτάνει και ο Ύλλος, που διηγείται το φρικτό θάνατο του Ηρακλή, που προήλθε από το δηλητηριασμένο αίμα του Νέσσου και κατηγορεί τη μητέρα του ότι σκότωσε τον άνδρα της. Βουβή η Δηιάνειρα από τον πόνο, απομακρύνεται. Αργότερα η γριά τροφός αναγγέλλει την αυτοκτονία της θλιβερής ηρωίδας.

Μεταφέρεται ο Ηρακλής μισοπεθαμένος και αρχίζει να ελεεινολογεί τον εαυτό του για το οικτρό και ανάξιο τέλος του. Παραγγέλλει δε στο γιο του να μαζέψει στην υψηλότερη κορυφή της Οίτης ξύλα αγριελιάς και να τον κάψει χωρίς να χύσει ούτε ένα δάκρυ. "Αν δεν κάμεις αυτά, του λέγει, να είσαι καταραμένος και στον Άδη ακόμη". Επίσης του ζητεί να πάρει για γυναίκα του την Ιόλη. Ο Ύλλος αρνείται και ο Ηρακλής τον απειλεί με καινούργιες κατάρες, έτσι που ο δυστυχισμένος γιος δέχεται να λάβει για γυναίκα αυτήν, που έγινε αιτία να χάσει και τους δύο γονείς του. Η τραγωδία τελειώνει αφού οι οπαδοί του Ηρακλή από την Εύβοια τον ανασηκώνουν με το φορείο, για να τον τοποθετήσουν στην πυρά. Πότε διδάχτηκε το δράμα αυτό του Σοφοκλή δεν είναι γνωστό. Φαίνεται, όμως, ότι έγινε αργότερα από τον "Ηρακλή" του Ευριπίδη, με τον οποίο συνδέεται στενά ο μύθος του.

7. Ο "Φιλοκτήτης" διδάχτηκε το 409 επί άρχοντος Γλαυκίππου και έλαβε το πρώτο βραβείο. Το μύθο του Φιλοκτήτη τον είχαν πραγματευτεί και οι δύο άλλοι τραγικοί της αρχαιότητας, καθώς και πιο πριν ο Όμηρος στην Ιλιάδα του. Ο Σοφοκλής εισήγαγε σαν δικό του νεωτερισμό του Νεοπτόλεμο, αντί του Διομήδους, το χορό των ναυτών του πλοίου του Νεοπτολέμου (ο Αισχύλος έχει άνδρες από τη Λήμνο) και τον από μηχανής Θεό. Η σκηνή του δράματος εξελίσσεται σε ένα άντρο της ακτής της νήσου Λήμνου, όπου έρχεται ο Οδυσσεύς με το Νεοπτόλεμο, για να απαγάγουν τον Φιλοκτήτη.

Εικόνα:Lp-stamp-line.gif
LivePedia.gr :: Η Ελληνική Ελεύθερη Εγκυκλοπαίδεια



H LivePedia.gr είναι μια ελεύθερη εγκυκλοπαίδεια που αναπτύσσεται χάρη στην εθελοντική προσπάθεια των χρηστών της.
Όλοι μπορούν να δημιουργήσουν νέα λήμματα ή να βελτιώσουν και να διορθώσουν λήμματα που ήδη υπάρχουν.

Ακολουθήστε τη LivePedia.gr στο Twitter


Προσωπικά εργαλεία
LivePedia στο iPhone
Χορηγός Φιλοξενίας Διακομιστή
*σημείωση
  • Εάν παρατηρήσετε κάποια διαφήμιση που δεν ταιριάζει εδώ, παρακαλούμε σημειώστε τη διεύθυνση στην οποία οδηγεί και ενημερώστε μας με email στο livepedia@gmail.com.