Χιλή

Από την Live-Pedia.gr

Κράτος της Νοτίου Αμερικής στον Ειρηνικό.

Συνορεύει Β με το Περού, ανατολικά με τη Βολιβία και την Αργεντινή και Ν και Δ βρέχεται από τον Ειρηνικό Ωκεανό.

Είναι μια στενόμακρη χώρα, που επεκτείνεται στις νοτιοδυτικές ακτές της Νότιας Αμερικής. Καταλαμβάνει τη στενή λωρίδα, που βρίσκεται ανάμεσα στις υψηλές κορυφές των Άνδεων και στα παράλια του Ειρηνικού ωκεανού. Η Χιλή είναι το μόνο κράτος της Νότιας Αμερικής, που έχει "φυσικά" όρια. Το μήκος της από "Ανδικό γόνυ" της Αρίκα μέχρι το ανεμοδαρμένο Ακρωτήριο Χορν είναι 4.300 χλμ., ενώ το μέσο πλάτος της δεν ξεπερνάει τα 180 χλμ.

Η Χιλή έχει έκταση 756.945 τετραγ. χιλιόμετρα. Ο πληθυσμός της είναι 13.599.000 κατ. Πρωτεύουσα της Χιλής είναι το Σαντιάγκο, με πληθυσμό 4.950.000 κατ. Νόμισμα έχει το πέσο.

Η υψηλή οροσειρά των Άνδεων απομονώνει την περιοχή από την υπόλοιπη ήπειρο, γεγονός που επιδρά όχι μόνο στη διαμόρφωση της βλάστησης και του ζωικού κόσμου, αλλά και στο χαρακτήρα των κατοίκων της. Οι Άνδεις, στο νότιο τμήμα, αναπτύσσονται σε δύο και τρεις οροσειρές παράλληλες, ενώ στα δυτικά τους βρίσκεται η χαμηλότερη παραλιακή οροσειρά, η οποία αυλακώνεται από διάφορους μικρούς, αλλά ορμητικούς ποταμούς. Στο νότιο τμήμα, που η παραλιακή οροσειρά έχει καταβυθιστεί, οι κορυφές των βουνών αποτελούν μικρά νησάκια, ενώ οι Άνδεις αυλακώνονται από πολλά φιόρδ. Γενικά, το νότιο τμήμα της Χιλής και ιδιαίτερα η Γη του Πυρός, είναι πλούσιο σε παγετωνικές μορφές, οι οποίες και το χαρακτηρίζουν.

Οι Άνδεις στο βόρειο τμήμα έχουν το μεγαλύτερο ύψος (με 6.723 μ. το Λιουλαϊλακο, 6.880 μ. το όρος ντε Σαλάντο κ.ά.). ενώ νότια της Ακονκάγκουα βρίσκονται πολλά ηφαίστεια, που οι συχνές εκρήξεις τους αποδείχνουν το νεοπαγές της τεκτονικής κατασκευής της περιοχής.

Ας εξετάσουμε τώρα ολόκληρη τη χώρα, χωρισμένη κατά περιοχές, για την καλύτερη μελέτη της.

Η Βόρεια Χιλή, βρίσκεται βόρεια του Βαλπαραίζο και είναι φτωχή περιοχή σε βροχές, αν και πολύ συχνά καλύπτεται από πυκνή ομίχλη. Η έλλειψη βροχής και η πυκνή ομίχλη οφείλονται στα ψυχρά ανοδικά ρεύματα, που εμφανίζονται κατά μήκος των ακτών και συνεχίζονται και σ' όλο το μήκος του Περού. Αποτέλεσμα είναι να δημιουργείται η Έρημος Ατακάμα, η οποία είναι μια από τις πιο σκληρές ερήμους της Γης.

Η ερημική περιοχή, στο βόρειό της τμήμα, γίνεται πιο άχαρη και πιο αφιλόξενη, γιατί καλύπτεται από μεγάλα στρώματα νίτρου (NaNO3 = νιτρικό νάτριο), του γνωστού σαν Νίτρο της Χιλής. Μ' όλα αυτά, η Ατακάμα αποτελεί για τη Χιλή μεγάλη πλουτοπαραγωγική περιοχή γιατί, εκτός από το νίτρο, στο νότιο τμήμα της βρίσκονται μεγάλα κοιτάσματα χαλκού, μολύβδου, αργύρου, μαγγανίου, σιδήρου, μολυβδαινίου, βισμουθίου και κοβαλτίου. Είναι επίσης μια από τις πιο ενδιαφέρουσες περιοχές της γης, γιατί παρουσιάζει περιπτώσεις, τις οποίες δε βρίσκουμε πουθενά αλλού.

Η ζωή σ' αυτή την έρημο, υπό οποιαδήποτε μορφή, είναι ανύπαρκτη. Μόνο στον αέρα πετούν σμήνη θαλάσσιων πουλιών, που διασχίζουν την έρημο για να αποθέσουν και να εκκολάψουν τα αβγά τους, 50-70 χιλιόμετρα στο εσωτερικό. Τώρα, για ποιο λόγο έχουν διαλέξει αυτόν τον τόπο, για να εκκολάπτουν τ' αβγά τους, παραμένει ακόμα ανεξήγητο, εφόσον χρειάζονται να διανύσουν πάνω από εκατό χιλιόμετρα, για να βρουν φαγητό και να το φέρουν με το ράμφος τους στους νεοσσούς τους. Όσα από τα πουλιά πεθάνουν στην "πτήση" και πέσουν στην έρημο, λόγω της μεγάλης ξηρασίας δεν σήπονται, αλλά, για πολύ καιρό, μετατρέπονται σε μούμιες. Ακόμα, η αποσάθρωση στην περιοχή της Ερήμου, επειδή λείπει το νερό, είναι μηδαμινή. Μπορεί να μην πέσει σταγόνα νερού για πολλά χρόνια. Αλλά και οι άνεμοι δε συντελούν στην αποσάθρωση, γιατί η άμμος είναι δυσκολοκίνητη και επικολλάται στο νίτρο και στερεοποιείται. Αποτέλεσμα όλων αυτών των συνθηκών είναι το τοπίο, κατά τις τελευταίες χιλιετίες, να έχει υποστεί πολύ λίγες αλλαγές.

Το νίτρο βρίσκεται στην επιφάνεια σε στρώματα (καλίτσε), που φτάνουν το πάχος των 3 μέτρων και βιομηχανοποιείται στα διάφορα εργοστάσια της περιοχής, που το νερό μεταφέρεται με αγωγούς από τις Άνδεις. Το νίτρο αυτό, επειδή έχει μεγάλη περιεκτικότητα σε άζωτο (Ν) χρησιμοποιείται σαν λίπασμα. Με τη βιομηχανική όμως επεξεργασία παίρνουν ιώδιο, βόρακα, που χρησιμοποιείται στην κατασκευή γυαλιού, πορσελάνης κ.ά.) και νιτρικό κάλιο (ΚΝΟ3). Η Ικίκε είναι λιμάνι εξαγωγής νίτρου και η Ανταφαγκάστα, λιμάνι εξαγωγής μεταλλευμάτων.

Η Κεντρική Χιλή. Φθάνει ως τον ποταμό Μπίο-Μπίο και περιλαμβάνει τις εγκάρσιες προς τις ακτές κοιλάδες, με τα πιο καλά και γόνιμα εδάφη της Χιλής και είναι ο πυρήνας της αγροτικής οικονομίας. Το κλίμα της περιοχής είναι εύκρατο μεσογειακό και η αποδοτικότητα των εδαφών οφείλεται στην αποσάθρωση των ηφαιστειογενών πετρωμάτων. Οι θερμοκρασίες ρυθμίζονται από τους αληγείς, που έρχονται από τον ωκεανό, και οι βροχές πέφτουν τον χειμώνα (Ιούνιο-Αύγουστο). Το ξηρό καλοκαίρι οι περιοχές ποτίζονται από διάφορα μικρά ποταμάκια, που κατεβαίνουν από τις Άνδεις. Η κεντρική αυτή χώρα θεωρείται ότι έχει το πιο ευχάριστο κλίμα της Χιλής, γι' αυτό και αναπτύχθηκαν οι μεγαλύτερες πόλεις.

Το Σαντιάγκο, με 4.950.000 κατοίκους, είναι η πρωτεύουσα της Χιλής. Χτίστηκε το 1541 πάνω σ' ένα οροπέδιο των Προάνδεων, σε ύψος 500-600 μ. και σε μια περιοχή με ευχάριστο κλίμα και ένα καταγάλανο ουρανό. Είναι πνευματικό κέντρο με πανεπιστήμια, αστεροσκοπείο, μεγάλο καθεδρικό ναό ισπανικού μπαρόκ και ανεπτυγμένη βιομηχανία δερμάτων, υφαντουργίας και τροφίμων. Η περιοχή όμως υποφέρει από σεισμούς και η πόλη έχει πάθει πολλές καταστροφές.

Το Βαλπαρέζο, με 285.000 κατοίκους, επίνειο του Σαντιάγκο και το σημαντικότερο λιμάνι της Χιλής χρησιμοποιείται δε και σαν βάση ανεφοδιασμού των φαλαινοθηρικών του Ανταρκτικού ωκεανού. Χτίστηκε το 1536, έχει πανεπιστήμιο, τεχνικές σχολές και διάφορα ινστιτούτα. Υποφέρει, όπως και το Σαντιάγκο, από τους σεισμούς.

Η Βίνια ντελ Μαρ, με 300.000 κατοίκους, προάστιο του Βαλπαρέζο με καζίνο, ιπποδρόμιο και διάφορα κέντρα αναψυχής, έχει δε εξελιχθεί σε σπουδαία λουτρόπολη.

Η Κονθεψιόν, με 292.000 κατοίκους. Η παλιότερη πόλη ήταν χτισμένη στη θέση των σημερινών λουτρών (Πέντιο), ύστερα όμως από την καταστροφή της από τους σεισμούς του 1751, μεταφέρθηκε στη δεξιά όχθη του Μπίο-Μπίο. Είναι εμπορικό και βιομηχανικό κέντρο. Το επίνειό της η Τελκαχουάνο, θεωρείται το καλύτερο λιμάνι της Χιλής, χρησιμοποιείται δε και σαν πολεμικός ναύσταθμος.

Νότια Χιλή. Είναι η περιοχή των δασών και της καλλιέργειας. Μοιάζει με ελβετικό τοπίο, χωρίς όμως τις ψηλές κορυφές. Όσο προχωρούμε προς τα νότια, οι βροχές γίνονται περισσότερες, ενώ λιγοστεύουν οι θερμοκρασίες. Χαρακτηρίζεται από παγετώνες και γραφικές παγετωνικές υψηλές λίμνες, που περιβάλλονται από γραφικότατα βουνά, όπως το βουνό-ηφαίστειο Οζόρνο, με 2.650 μ. ύψος, το Λάιμα, το Βιλλαρίκα, τα Λανίν κ.ά. Θεωρείται η ωραιότερη, από τουριστική άποψη, περιοχή της Χιλής και εκτείνεται από τον ποταμό Μπίο-Μπίο μέχρι το νησί Τσιλοέ.

Πόλεις: Το Πουέρτο Μόντο, με 50.000 κατοίκους είναι λιμάνι στον κόλπο Ανκούντ. Η Τεμούκο, με 220.000 κατοίκους και η Οζόρνο, με 120.000 κατοίκους, (στο εσωτερικό σε εύφορη και χαμηλή πεδιάδα) κτίστηκαν από Γερμανούς μετανάστες.

Παταγονία και Γη του Πυρός. Όσο κατεβαίνουμε προς το νότο, στην Παταγονία, το ύψος των Άνδεων κατεβαίνει από 2.000 έως 2.500 μέτρα, ενώ η παραλία κατατέμνεται από φιόρδ και που απέναντί τους υπάρχουν πολυάριθμα νησάκια και το τοπίο θυμίζει Νορβηγία. Οι βροχές και τα χιόνια αυξάνουν και μεγάλες περιοχές καλύπτονται από κωνοφόρα δάση, από αροκάριες, που τ' αποκαλούν "έλατα των Άνδεων". Το κλίμα είναι υγρό και ψυχρό και το όριο των δασών φτάνει ως τα 1.000 μέτρα, ενώ οι παγετώνες κατεβαίνουν ίσαμε τη θάλασσα. Τα λιβάδια που υπάρχουν ανάμεσα στα δάση έχουν μορφή στέπας και χρησιμοποιούνται από τους λίγους κατοίκους της περιοχής σαν βοσκότοποι για τα πρόβατά τους.

Ο Πορθμός του Μαγγελάνου χωρίζει την Παταγονία από τη Γη του Πυρός και τον χρησιμοποιούν τα πλοία, που δεν θέλουν να περιπλεύσουν το τρικυμιώδες Ακρωτήριο Χορν. Το μήκος του είναι 600 χλμ. και σε πολλά του σημεία είναι στενός, γι' αυτό και ο διάπλους του έχει κινδύνους, προπαντός όταν υπάρχει ομίχλη.

Νοτιότερα του πορθμού το νησί της Γης του Πυρός μοιράζεται ανάμεσα στη Χιλή και την Αργεντινή. Οι αυτόχθονες κάτοικοί του είναι λίγοι και ασχολούνται με το ψάρεμα. Το κλίμα του νησιού είναι δριμύ, με μεγάλες χιονοπτώσεις, δυνατούς νότιους ανέμους, χαμηλές θερμοκρασίες και πολλούς παγετώνες, που του δίνουν υποπολική μορφή. Υπάρχει λίγη στεπώδης βλάστηση και μόνο στις κοιλάδες, που προφυλάσσονται, παρουσιάζονται μερικοί θάμνοι και λίγα δέντρα, ιδίως λεύκες. Το όνομα "Γη του Πυρός", του δόθηκε από το Μαγγελάνο, ο οποίος, ενώ διέπλεε τον πορθμό, το 1521, κατά το περίφημο ταξίδι του, του γύρου της γης, είδε στις πλαγιές πολλές φωτιές. Τις φωτιές αυτές εξακολουθούν να διατηρούν και σήμερα οι ψαράδες άσβεστες, μέρα και νύχτα, επειδή υπάρχει μεγάλη υγρασία και δυσκολεύονται κάθε φορά να ανάβουν καινούριες.

Η Πούντα Αρένας, με 120.000 κατοίκους, βρίσκεται στον πορθμό του Μαγγελάνου, είναι λιμάνι εξαγωγής μαλλιού, κρέατος κ.ά. και θεωρείται η νοτιότερη πόλης της Γης.

Στη Γη του Πυρός υπάγονται και τα νησάκια, που βρίσκονται γύρω της.

Εκτός όμως από αυτά, στη Χιλή ανήκουν ακόμα: Τα τρία ηφαιστειογενή νησιά Χουάν Φερναντέθ, που βρίσκονται 700 χιλιόμετρα δυτικά του Βαλπαραίζο. Το ημερολόγιο και οι περιπέτειες του Σκώτου ναύτη Μέξανδρου Σελκίρκ, ο οποίος έζησε 4 1/2 χρόνια σ' ένα από αυτό μόνος του, το Μαλ α Τιέρρα, που έδωσε το υλικό στον Δανιήλ ντε Φόε να γράψει το περίφημο μυθιστόρημά του "Ροβινσών Κρούσος". Το νησί του Πάσχα βρίσκεται 4.000 χλμ. και πλέον δυτικά του Βαλπαραίζο και υπάρχουν δείγματα παλιού και εξαφανισθέντος πολιτισμού, που ανάγεται τον 17ο π.Χ. αιώνα. (Υπάρχουν πολλά υπερμεγέθη γρανίτινα αγάλματα, των οποίων ο γρανίτης έχει μεταφερθεί από αλλού).

Οικονομία

Αν συγκρίνουμε τη Χιλή με τις άλλες χώρες της Λατινικής Αμερικής θα δούμε ότι έχει αναπτυγμένη οικονομία. Η οικονομία της στηρίζεται στην εξορυκτική βιομηχανία, τη γεωργία και την κτηνοτροφία και έχει το ιδιαίτερο χαρακτηριστικό της χωροταξικής κατανομής. Στη Βόρεια Χιλή επικρατεί η εξορυκτική βιομηχανία, στην Κεντρική, και ιδίως στη Νότια, η αγροτική οικονομία, ενώ στη Γη του Πυρός τώρα μόλις οργανώνεται η αγροτική οικονομία. Ένα ιδιαίτερο χαρακτηριστικό της Χιλής είναι το μονοπώλιο του νίτρου.

Η Χιλή κατέχει την πρώτη θέση στον κόσμο στην εξόρυξη νίτρου, τη δεύτερη στο χαλκό, σημαντική θέση στην παραγωγή ιωδίου και άλλων μεταλλευμάτων, έχει προηγμένη αλιεία και σχετικά οργανωμένη αγροτική οικονομία.

Η γεωργία δίνει τα 50-52% της αγροτικής οικονομίας και είναι αναπτυγμένη, ιδίως στις κεντρικές περιοχές. Στα βόρεια διενεργείται στις λίγες οάσεις, ενώ στα νότια κερδίζει διαρκώς έδαφος.

Καλλιεργούνται: σιτάρι, κριθάρι, βρώμη, όσπρια, αμπέλια, καλαμπόκι, ηλίανθος, ρύζι και πατάτες. Σε μικρότερη απόδοση καλλιεργούνται ζαχαροκάλαμο, οπωροφόρα δέντρα, κηπευτικά, λινάρι, καννάβι καπνός και κτηνοτροφές.

Τα δάση, κυρίως από κωνοφόρα και πεύκα, στο νησί Τσιλόε, στη Βαλντίβια και Λακιχούε, αποδίδουν αρκετή ξυλεία και δασοχημικές ύλες και κυτταρίνη (χαρτοπολτό).

Η κτηνοτροφία είναι περισσότερο διαδομένη στην κεντρική και τη νότια χώρα. Κυριαρχούν οι μεγάλες κτηνοτροφικές επιχειρήσεις και βασίζονται στις φυσικές βοσκές. Εκτρέφονται: βοοειδή, χοίροι, πρόβατα και ιπποειδή. Τα τελευταία όμως χρόνια αναπτύσσεται και αποκτά ιδιαίτερη σημασία η μελισσοκομία, που τα προϊόντα της έχουν κατακτήσει την παγκόσμια αγορά.

Η αλιεία, τελευταία και αυτή άρχισε να εξελίσσεται σε αξιόλογο κλάδο της οικονομίας της Χιλής. Ορισμένα δε λιμάνια της έχουν εξελιχτεί σε σπουδαία κέντρα φαλαινοθηρίας.

Ο ορυκτός πλούτος είναι αξιόλογος και βρίσκεται συγκεντρωμένος στη βόρεια περιοχή. Στην έρημο Ατακάμα εξορύσσεται το νίτρο, στην Τσουκικαμάτα βρίσκονται τα μεγαλύτερα μεταλλεία χαλκού του κόσμου, ανήκουν όμως σε μια Βρετανοαμερικανική εταιρεία. Στην Κονθεψιόν άνθρακες. Σιδηρομεταλλεύματα εξορύσσονται στο Κοκίμπο, πετρέλαιο στη Γη του Πυρός, στην έρημο Ατακάμα και αλλού. Ακόμα εξορύσσεται βαρίτης, μόλυβδος, μολυβδαίνιο, χρυσός, άργυρος, βολφράμιο, ιώδιο και μαγγάνιο.

Η βιομηχανία ακόμα βρίσκεται σε ανάπτυξη και ιδιαίτερα οι κλάδοι της μεταλλουργίας, χημικών προϊόντων και πετρελαιοειδών. Γενικά η Χιλή, μαζί με τη Βραζιλία και την Αργεντινή, είναι οι περισσότερο βιομηχανικά αναπτυγμένες χώρες της Νότιας Αμερικής. Η μεταλλουργία χαλκού έχει κέντρο την Παϊπότα, η υφαντουργία, η νηματουργία και οι βιομηχανίες χημικών προϊόντων, τσιμέντων και μηχανοεργαλείων το Σαντιάγκο και άλλες πόλεις. Η βιομηχανία δασικών προϊόντων και χαρτοποιίας έχει κέντρα τη Βαλντίβια και άλλες πόλεις της Ν. Χιλής, όπου έχει συγκεντρωθεί και η βιομηχανία κρέατος και πετρελαιοειδών. Στην παραγωγή ιωδίου η Χιλή κατέχει την πρώτη θέση στον κόσμο.

Εξάγει: μεταλλεύματα, ιδίως χαλκό, νίτρο, ιώδιο, μέταλλα, μαλλιά, δέρματα, κρέατα, ψάρια κ.ά.

Σε σχετικά καλή ανάπτυξη βρίσκονται και οι συγκοινωνίες, εξαιτίας όμως της ορεινής μορφής του εδάφους, δυσκολεύεται η επέκτασή τους. Με τα γειτονικά της κράτη συνδέεται με πέντε σιδηροδρομικές γραμμές. Σημαντικό ρόλο παίζουν και οι θαλάσσιες συγκοινωνίες.

Η Χιλή ανακαλύφτηκε το 1521 από το Μαγγελάνο και, στη συνέχεια, κατακτήθηκε από τους Ισπανούς, οι οποίοι κατέβηκαν από το Περού, διαμέσου της ερήμου της Ατακάμα. Την κατέκτησαν όμως ύστερα από σκληρούς αγώνες με τους ιθαγενείς.

Κράτος ανεξάρτητο αποτέλεσε το 1818, με τον πόλεμο της Ανεξαρτησίας των Λατινικών χωρών εναντίον της ισπανικής κυριαρχίας. Αλλά ύστερα από 20 χρόνια κατόρθωσε να οργανώσει την οικονομία της και τη διοίκησή της.

Το 1883, ύστερα από το νικηφόρο πόλεμο, "Πόλεμος του Νίτρου", απέσπασε από το Περού την επαρχία Ταραπακάκι και από τη Βολιβία την περιοχή και το λιμάνι της Αντοφαγόστα.

Η προσπάθεια της φιλελεύθερης κυβέρνησης να περιορίσει τη μεγάλη ιδιοκτησία, προκάλεσε την επανάσταση του 1890 και η οικονομική κρίση του 1929, που έπληξε τις εξαγωγές του νίτρου, προκάλεσε μεγάλες ταραχές. Μετά το Β' Παγκόσμιο πόλεμο εγκαθιδρύθηκε δικτατορία (Το σοσιαλιστικό πείραμα του Αλιέντε, που είχε εκλεγεί πρόεδρος της Δημοκρατίας το 1970-73, ανακόπηκε, με την ανατροπή και το θάνατό του).

Η εκπαίδευση είναι κάπως προηγμένη. Εφαρμόζεται δεκαετής υποχρεωτική εκπαίδευση. Λειτουργούν 7 πανεπιστήμια, το παλαιότερο είναι του Σαντιάγκο (1783). Υπάρχουν πολυτεχνεία, και διάφορα επιστημονικά ιδρύματα.

Γλώσσα

Επίσημη γλώσσα είναι η ισπανική, παράλληλα όμως οι Ινδιάνοι και οι Αραουκάνοι διατηρούν και τις δικές τους γλώσσες.

Θρησκεία. Οι περισσότεροι είναι καθολικοί και η Εκκλησία παίζει σοβαρό ρόλο στην κοινωνική και πολιτική ζωή της χώρας, διατηρώντας και δικά της πανεπιστήμια.

Οι κάτοικοι είναι Χιλιανοί 95%, που δημιούργησαν ίδια εθνότητα. Αποτελούνται κυρίως από Μιγάδες, από επιμειξία Ισπανών και Ινδιάνων, Κρεολούς (απογόνους των λευκών) οι δε Ινδιάνοι αντιπροσωπεύουν μικρό ποσοστό. Στο νότιο τμήμα της κεντρικής Χιλής ζουν αρκετοί Γερμανοί, Ιταλοί, Ισπανοί και άλλοι Ευρωπαίοι.

Οι πιο πυκνοκατοικημένες περιοχές είναι οι Κεντρικές, όπου ζουν το 92% του πληθυσμού και όπου απαγορεύεται η εγκατάσταση μεταναστών.

LivePedia.gr :: Η Ελληνική Ελεύθερη Εγκυκλοπαίδεια